[19:11, 19/10/2023] Ta: Kutambua umuhimu wa diplomasia katika katiba mpya ni muhimu sana ili kuhakikisha kuwa nchi ina uhusiano mzuri na majirani zake na ulimwengu kwa ujumla. Hapa kuna mambo ambayo yanaweza kujumuishwa katika katiba mpya kwa kuzingatia maeneo tofauti unayoyataja:

1. Kisiasa:

• Kuweka msingi imara wa mahusiano ya kisiasa na majirani kwa kuzingatia misingi ya haki, usawa, na kuheshimiana.

• Kujenga utaratibu wa kujadiliana na kutatua tofauti za kisiasa kwa njia ya amani na utawala wa sheria.

• Kujitolea kwa kanuni za kidemokrasia na kuheshimu mifumo tofauti ya utawala katika majirani.

2. Kibiashara/Kiuchumi:

• Kuanzisha mfumo wa biashara huria na haki ili kuendeleza biashara na uwekezaji kati ya nchi na majirani.

• Kukuza ushirikiano wa kiuchumi na kujenga mazingira rafiki kwa biashara na uwekezaji.

• Kujenga sheria za ushirikiano wa kiuchumi ambazo zinaimarisha uwezo wa nchi kufaidika na ushirikiano huo bila kudhurika.

3. Kijamii:

• Kujenga msingi wa utamaduni wa kuheshimiana na kuthamini tofauti za kitamaduni kati ya nchi na majirani.

• Kukuza ushirikiano wa kijamii na kiutamaduni kwa kubadilishana uzoefu na kujenga uelewa wa pamoja.

• Kuhamasisha ushirikiano katika masuala ya kijamii kama elimu, afya, na maendeleo ya jamii.

4. Kifundi (Exchange of Skills):

• Kuweka mifumo ya kubadilishana ujuzi na teknolojia kati ya nchi na majirani ili kukuza uwezo wa kiufundi.

• Kuwekeza katika programu za kubadilishana wataalamu ili kujenga ujuzi na uwezo wa kifundi kati ya nchi.

• Kujenga mikataba ya ushirikiano wa kifundi ambayo inazingatia maslahi ya pande zote na kuhakikisha faida inayolingana kwa nchi zote.

Ni muhimu pia kuhakikisha kuwa diplomasia na mahusiano ya kimataifa yanazingatia maadili ya kibinadamu na heshima kwa haki za binadamu. Kwa kuongezea, kuwepo kwa mfumo imara wa kusuluhisha migogoro na mazungumzo ya kudumu itasaidia kulinda amani na utulivu katika eneo hilo.

[19:25, 19/10/2023] G: Ndugu @K , kwanza nikupongeze kwa mada hii nzuri uliyoleta kwenye jukwaa hili.

In my opinion, Kujumuisha vipengele vya diplomasia katika katiba ni muhimu sana kwa ustawi na usalama wa taifa. Hapa kuna maoni kadhaa juu ya ni nini kinaweza kujumuishwa katika katiba mpya kuhusu mahusiano ya kidiplomasia:

1. Kisiasa:

Katiba inaweza kuweka misingi ya msimamo wa nchi katika masuala ya kimataifa, kama vile kujitolea kwa amani, kutatua mizozo kwa njia ya mazungumzo, na kutetea haki za binadamu na demokrasia.

o Inaweza kuweka utaratibu wa kuidhinisha mikataba ya kimataifa, kuweka mipaka juu ya mamlaka ya rais au serikali kufanya mikataba, na kuweka wazi jinsi nchi itavyoshirikiana na vyama vya kimataifa kama Umoja wa Mataifa.

2. Kibiashara/Kiuchumi:

o Katiba inaweza kuweka misingi ya sera za biashara na uwekezaji wa nje, pamoja na kutoa ulinzi wa haki za mali za kigeni na kukuza biashara huru na ushindani.

o Inaweza kusisitiza umuhimu wa kutunza mikataba ya biashara ya kimataifa na jinsi nchi itakavyoshiriki katika mazungumzo ya biashara ya kimataifa.

3. Kijamii:

o Katiba inaweza kujumuisha misingi ya kuheshimu tamaduni na dini za watu wa nchi, pamoja na kuhimiza kuvumiliana na kuheshimiana.

o Inaweza kutoa maelekezo kuhusu jinsi nchi itakavyoshughulikia masuala ya wakimbizi, wahamiaji, na wageni.

4. Kifundi (Exchange of Skills):

o Katiba inaweza kuweka msisitizo juu ya elimu na mafunzo ya kimataifa, kukuza utafiti na maendeleo ya kimataifa, na kuhamasisha watu kushirikiana katika kubadilishana ujuzi na maarifa.

o Inaweza kutoa misingi ya kukuza uhamishaji wa teknolojia na maarifa kwa manufaa ya maendeleo ya kiuchumi na kijamii.

Kilicho muhimu ni kwamba katiba inapaswa kuwa wazi na kujumuisha kanuni zinazozingatia misingi ya usawa na haki. Inapaswa pia kutoa mifumo ya kuwajibisha serikali na viongozi wake katika kusimamia masuala ya kidiplomasia kwa maslahi ya kitaifa. Pia, uwazi na uwajibikaji katika kufanya maamuzi ya kidiplomasia ni muhimu ili kuepuka kuathiriwa na maslahi binafsi au ya kisiasa.

Ili kuunda katiba inayozingatia mahusiano ya kidiplomasia, ni muhimu kuwashirikisha wadau mbalimbali, ikiwa ni pamoja na wananchi, wanasiasa, wataalamu wa masuala ya kimataifa, na vyama vya kiraia, ili kuhakikisha kuwa inawakilisha mahitaji na maslahi ya nchi yote.

[19:44, 19/10/2023] Ta: Asante kwa kuchangia maoni yako @~b, kuhusu suala la Katiba na hali ya siasa nchini Tanzania. Ni muhimu kusikia maoni na mitazamo ya wananchi kuhusu mabadiliko katika nchi yao.

Inaonekana wewe unamuunga mkono Rais Samia Suluhu Hassan na mtazamo wako ni kuwa kuna mambo mengine muhimu zaidi ya kushughulikia kabla ya kufikiria kuhusu Katiba mpya. Ni kweli kuwa serikali inaweza kuwa na vipaumbele vyake, na inaweza kuchukua muda kutekeleza mambo muhimu kwa ustawi wa nchi.

Hata hivyo, suala la Katiba na mageuzi ya kisiasa ni muhimu kwa kuimarisha demokrasia na utawala bora. Katiba inaweza kuwa msingi wa kuhakikisha haki na uhuru wa raia, kudumisha utawala wa sheria, na kujenga mazingira ya amani na utulivu. Ni wazi kuwa kuna maoni tofauti kuhusu jinsi na lini mchakato wa kubadilisha Katiba unapaswa kufanyika.

Wazo lako la kuwa na “bunge huru” la kuelezea changamoto za maeneo mbalimbali nchini ni zuri. Kwa njia hiyo, wananchi wanaweza kushiriki katika mchakato wa kuibua masuala yanayowahusu na kutoa maoni yao. Ushiriki wa wananchi ni muhimu katika kujenga nchi inayosimamia mahitaji na matarajio ya wananchi wake.

[20:30, 19/10/2023] T: Katika KATIBA ya Tanzania ya mwaka 1977, hasa katika Ibara ya 9 (1) inasema:

“Haki zote, uhuru wote na dhima zote za binadamu zitazingatiwa bila ubaguzi wa rangi, dini, kabila, jinsia, nchi ya asili, dini, kibali, au hali nyingine yoyote.”

Kifungu hiki kinaainisha kwamba kila Mtanzania anayo haki ya kufaidi uhuru na haki bila ubaguzi wowote. Hata hivyo, ni muhimu kufahamu kuwa Katiba ya Tanzania ya sasa imeainisha haki za msingi kwa wananchi, lakini utekelezaji wa haki hizi unaweza kuathiriwa na mazingira mengine ya sheria, sera, na uendeshaji wa serikali.

Katika muktadha wa kuhakikisha huduma za msingi kama maji, barabara, huduma za afya, na kilimo chenye tija zinapatikana kwa wananchi, Ibara ya 9 inaweza kutafsiriwa kama inayotetea haki ya wananchi kupata huduma hizi bila ubaguzi. 

Hata hivyo, kuhakikisha utekelezaji wa haki hii kwa vitendo inaweza kuhitaji mabadiliko ya sheria na sera zinazolenga kutoa na kuboresha huduma hizi za msingi kwa wananchi wote.

Kwa hivyo, badala ya kubadilisha ibara ya Katiba, mara nyingi suluhisho linaweza kuwa katika kubuni na kutekeleza sheria, sera, na mipango ya maendeleo ambayo inahakikisha upatikanaji wa huduma za msingi kwa wananchi. Hii inahitaji ushirikiano wa serikali, wananchi, na wadau wengine katika kujenga jamii inayozingatia haki na maendeleo ya wote.

[20:54, 19/10/2023] Ta: Ninakubaliana nawe kabisa kwamba Katiba ni muhimu sana kwa maendeleo na ustawi wa nchi na wananchi wake. 

Katiba inatoa msingi wa sheria na kanuni zinazosimamia uhusiano kati ya serikali na wananchi, na inaweza kutumiwa kama chombo cha kusimamia haki za raia na kudumisha utawala bora. 

Ingawa Katiba ni nyaraka ya kisheria, ina athari kubwa katika maisha ya kila siku ya wananchi.

Katiba pia inaweza kusaidia kusimamia maendeleo ya nchi kwa kuweka misingi ya kisheria kwa sera na mipango ya maendeleo. Hii inahitaji kuwa na Katiba iliyo wazi, inayojibu mahitaji ya kisasa, na inayounga mkono malengo ya maendeleo ya kitaifa.

Kwa hivyo, kujadili na kurekebisha Katiba ni jambo muhimu kwa kuzingatia mabadiliko ya kijamii, kisiasa, na kiuchumi. Lakini pia ni muhimu kuhakikisha kuwa mchakato wa mabadiliko ya Katiba ni wa kidemokrasia, unashirikisha maoni ya wananchi, na unaendeshwa kwa uwazi na staha.

Katiba inapaswa kuwa chombo cha kuunganisha watu wa nchi na kusaidia kujenga jamii inayojali haki za binadamu na maendeleo. Kwa hiyo, kujadili jinsi Katiba inavyoweza kutumiwa kuboresha maisha ya wananchi na kuleta maendeleo ni jambo muhimu na la busara. Asante kwa kuchangia mawazo yako na kuleta umuhimu wa mjadala huu kwa jamii.

[21:13, 19/10/2023] Ta: Nachokufurahia @~P Unashiriki maoni muhimu na mawazo yenye lengo la kuboresha mazingira ya kisiasa na kiuchumi nchini Tanzania. Hapa kuna muhtasari wa mapendekezo yako ambayo yanaweza kusaidia kuboresha mazingira ya uwekezaji, kukuza uchumi, na kuhakikisha uwiano wa kiuchumi na kidiplomasia:

1. Kuhusu uchaguzi na diplomasia, kuna umuhimu wa kuhakikisha mchakato wa uchaguzi ni wa haki na usimamiwa vizuri ili kuhakikisha utulivu wa kisiasa na kidiplomasia.

2. Katika suala la mikataba ya uwekezaji, inashauriwa kuwa na miongozo iliyo wazi ya mikataba ya uwekezaji na kuhakikisha kuwa mikataba hiyo inazingatia maslahi ya nchi, pamoja na kuwa na mfumo wa kuwezesha uwekezaji bila kukiuka misingi ya kiuchumi na kijamii.

3. Kuhusu thamani ya fedha, ni muhimu kuhakikisha kuwa sera za kiuchumi zinasimamiwa vizuri ili kudhibiti mikopo isiyokuwa na tija na kuwezesha uwekezaji wenye tija na ufanisi wa kiuchumi.

4. Katika suala la rasilimali, kuna umuhimu wa kusimamia vizuri rasilimali za nchi kama vile madini ili kuhakikisha kuwa zinasaidia uchumi wa ndani bila kudhuru maslahi ya wachimbaji wadogo.

5. Kuhusu maendeleo ya kiufundi na ubunifu, ni muhimu kuweka sera na mikakati inayowezesha ubunifu na maendeleo ya kiteknolojia ili kuwezesha ushindani katika soko la kimataifa.

Mapendekezo yako yanatoa mwanga kuhusu jinsi gani nchi inaweza kusonga mbele katika kuboresha mazingira ya biashara na uwekezaji, kukuza uchumi na kuhakikisha kuwa rasilimali za nchi zinawanufaisha wananchi wote. Asante kwa mchango wako muhimu katika mjadala huu.

[21:16, 19/10/2023] Ta: https://www.katiba.co.tz/katiba-kwa-kusoma/

[22:21, 19/10/2023] MO: Kujumuisha vipengele vya diplomasia katika katiba ni muhimu sana kwa ustawi na usalama wa taifa. Ni nini kinaweza kujumuishwa katika katiba mpya kuhusu mahusiano ya kidiplomasia:

1. Kisiasa:

o Katiba inaweza kuweka misingi ya msimamo wa nchi katika masuala ya kimataifa, kama vile kujitolea kwa amani, kutatua mizozo kwa njia ya mazungumzo, na kutetea haki za binadamu na demokrasia.

o Inaweza kuweka utaratibu wa kuidhinisha mikataba ya kimataifa, kuweka mipaka juu ya mamlaka ya rais au serikali kufanya mikataba, na kuweka wazi jinsi nchi itavyoshirikiana na vyama vya kimataifa kama Umoja wa Mataifa.

2. Kibiashara/Kiuchumi:

o Katiba inaweza kuweka misingi ya sera za biashara na uwekezaji wa nje, pamoja na kutoa ulinzi wa haki za mali za kigeni na kukuza biashara huru na ushindani.

o Inaweza kusisitiza umuhimu wa kutunza mikataba ya biashara ya kimataifa na jinsi nchi itakavyoshiriki katika mazungumzo ya biashara ya kimataifa.

3. Kijamii:

o Katiba inaweza kujumuisha misingi ya kuheshimu tamaduni na dini za watu wa nchi, pamoja na kuhimiza kuvumiliana na kuheshimiana.

o Inaweza kutoa maelekezo kuhusu jinsi nchi itakavyoshughulikia masuala ya wakimbizi, wahamiaji, na wageni.

4. Kifundi (Exchange of Skills):

o Katiba inaweza kuweka msisitizo juu ya elimu na mafunzo ya kimataifa, kukuza utafiti na maendeleo ya kimataifa, na kuhamasisha watu kushirikiana katika kubadilishana ujuzi na maarifa.

o Inaweza kutoa misingi ya kukuza uhamishaji wa teknolojia na maarifa kwa manufaa ya maendeleo ya kiuchumi na kijamii.

Kilicho muhimu ni kwamba katiba inapaswa kuwa wazi na kujumuisha kanuni zinazozingatia misingi ya usawa na haki. Inapaswa pia kutoa mifumo ya kuwajibisha serikali na viongozi wake katika kusimamia masuala ya kidiplomasia kwa maslahi ya kitaifa. Pia, uwazi na uwajibikaji katika kufanya maamuzi ya kidiplomasia ni muhimu ili kuepuka kuathiriwa na maslahi binafsi au ya kisiasa.

Ili kuunda katiba inayozingatia mahusiano ya kidiplomasia, ni muhimu kuwashirikisha wadau mbalimbali, ikiwa ni pamoja na wananchi, wanasiasa, wataalamu wa masuala ya kimataifa, na vyama vya kiraia, ili kuhakikisha kuwa inawakilisha mahitaji na maslahi ya nchi yote.

[22:37, 19/10/2023] +255 757 : ✍🏽 Kumbe jambo hili ni mtambuka, maoni yanayotolewa hapa mengi yanaakisi jinsi wengi wasivyojua wanalalamika kuhusu nini katika katiba, iko hivi kwenye group, je kwa wananchi wa kawaida hali ikoje kuhusu katiba?🧏‍♂️🙇‍♂️

[22:43, 19/10/2023] MO: Humu ni katibaya watu

[22:44, 19/10/2023] +255 757: Ibara gani, imekaaje na ina mapungufu gani, nini kiongezwe au kuondolewa ingependeza kujadili kwa mfumo huo. Katiba isijadiliwe kama kikwazo cha kuingia madarakani

[22:49, 19/10/2023] MO: Kauli ya Rais wa Tanzania, Dr. Samia Suluhu Hassan, inayohusu umuhimu wa kuzingatia mambo ya ndani, mila, na desturi za Tanzania wakati wa mchakato wa kufikiria Katiba mpya inaonyesha umuhimu wa kuzingatia muktadha wa kitamaduni na kijamii wa nchi hii.

[22:49, 19/10/2023] MO: #katibayawatu #katibanimaridhiano

Katibanimaridhiano ni makubaliano au mikataba ambayo watu au vyama wanakubaliana kufuata na kutekeleza kwa hiari.

[22:49, 19/10/2023] MO : Kujumuisha vipengele vya diplomasia katika katiba ni muhimu sana kwa ustawi na usalama wa taifa. Ni nini kinaweza kujumuishwa katika katiba mpya kuhusu mahusiano ya kidiplomasia:

1. Kisiasa:

o Katiba inaweza kuweka misingi ya msimamo wa nchi katika masuala ya kimataifa, kama vile kujitolea kwa amani, kutatua mizozo kwa njia ya mazungumzo, na kutetea haki za binadamu na demokrasia.

o Inaweza kuweka utaratibu wa kuidhinisha mikataba ya kimataifa, kuweka mipaka juu ya mamlaka ya rais au serikali kufanya mikataba, na kuweka wazi jinsi nchi itavyoshirikiana na vyama vya kimataifa kama Umoja wa Mataifa.

2. Kibiashara/Kiuchumi:

o Katiba inaweza kuweka misingi ya sera za biashara na uwekezaji wa nje, pamoja na kutoa ulinzi wa haki za mali za kigeni na kukuza biashara huru na ushindani.

o Inaweza kusisitiza umuhimu wa kutunza mikataba ya biashara ya kimataifa na jinsi nchi itakavyoshiriki katika mazungumzo ya biashara ya kimataifa.

3. Kijamii:

o Katiba inaweza kujumuisha misingi ya kuheshimu tamaduni na dini za watu wa nchi, pamoja na kuhimiza kuvumiliana na kuheshimiana.

o Inaweza kutoa maelekezo kuhusu jinsi nchi itakavyoshughulikia masuala ya wakimbizi, wahamiaji, na wageni.

4. Kifundi (Exchange of Skills):

o Katiba inaweza kuweka msisitizo juu ya elimu na mafunzo ya kimataifa, kukuza utafiti na maendeleo ya kimataifa, na kuhamasisha watu kushirikiana katika kubadilishana ujuzi na maarifa.

o Inaweza kutoa misingi ya kukuza uhamishaji wa teknolojia na maarifa kwa manufaa ya maendeleo ya kiuchumi na kijamii.

Kilicho muhimu ni kwamba katiba inapaswa kuwa wazi na kujumuisha kanuni zinazozingatia misingi ya usawa na haki. Inapaswa pia kutoa mifumo ya kuwajibisha serikali na viongozi wake katika kusimamia masuala ya kidiplomasia kwa maslahi ya kitaifa. Pia, uwazi na uwajibikaji katika kufanya maamuzi ya kidiplomasia ni muhimu ili kuepuka kuathiriwa na maslahi binafsi au ya kisiasa.

Ili kuunda katiba inayozingatia mahusiano ya kidiplomasia, ni muhimu kuwashirikisha wadau mbalimbali, ikiwa ni pamoja na wananchi, wanasiasa, wataalamu wa masuala ya kimataifa, na vyama vya kiraia, ili kuhakikisha kuwa inawakilisha mahitaji na maslahi ya nchi yote.

[22:50, 19/10/2023] K: Natamani tujikite kwenye hili eneo kikatiba; 

Kijamii:

    A: Katiba inaweza kujumuisha misingi ya kuheshimu tamaduni na dini za watu wa nchi, pamoja na kuhimiza kuvumiliana na kuheshimiana.

   B: Katiba pia Inaweza kutoa maelekezo kuhusu jinsi nchi itakavyoshughulikia masuala ya wakimbizi, wahamiaji, na wageni.

Ikiwa kuna shinikizo la kutoka nchi au taasisi za nje ya mamlaka ya Katiba yetu linalotusukuma kinyume na tamaduni zetu tunafanyaje?Katiba mpya iseme moja kwa moja kutaja mambo yasiyokubalika? Katika jamii yetu? Au tu mwa he Kiongozi wa nchi aitafsiri Katiba yeye?(je ni sawa kumbebesha Rais wetu mzigo wa kupambana na ma taifa makubwa ? Kwa nini tusiifanye kuwa ni jukumu la kikatiba kuwa kila mwananchi wa Tanzania Nakubaliana na jambo Fulani lisilofaa na kuainisha kuwa hii haijalishi wewe ni mgeni au mwenyeji!!

[22:55, 19/10/2023] +255 787 : Katiba inaweza kuwa msingi wa haki lakini hii inategemea na  mtawala maana wana falasfa waliwahi kusema

 Constitutional is not a supreme because it is not possible for sovereign to be under a legal duty since a sovereign is the one issue command

[23:05, 19/10/2023] +255 757 : Haki ya kikatiba ya uhuru wa kutoa mawazo inaanzia hapa kuvunjwa

[23:06, 19/10/2023] +255 763 : Kumbe

[23:47, 19/10/2023] MO : Kujumuisha vipengele vya diplomasia katika katiba ni muhimu sana kwa ustawi na usalama wa taifa. Ni nini kinaweza kujumuishwa katika katiba mpya kuhusu mahusiano ya kidiplomasia:

1. Kisiasa:

o Katiba inaweza kuweka misingi ya msimamo wa nchi katika masuala ya kimataifa, kama vile kujitolea kwa amani, kutatua mizozo kwa njia ya mazungumzo, na kutetea haki za binadamu na demokrasia.

o Inaweza kuweka utaratibu wa kuidhinisha mikataba ya kimataifa, kuweka mipaka juu ya mamlaka ya rais au serikali kufanya mikataba, na kuweka wazi jinsi nchi itavyoshirikiana na vyama vya kimataifa kama Umoja wa Mataifa.

2. Kibiashara/Kiuchumi:

o Katiba inaweza kuweka misingi ya sera za biashara na uwekezaji wa nje, pamoja na kutoa ulinzi wa haki za mali za kigeni na kukuza biashara huru na ushindani.

o Inaweza kusisitiza umuhimu wa kutunza mikataba ya biashara ya kimataifa na jinsi nchi itakavyoshiriki katika mazungumzo ya biashara ya kimataifa.

3. Kijamii:

o Katiba inaweza kujumuisha misingi ya kuheshimu tamaduni na dini za watu wa nchi, pamoja na kuhimiza kuvumiliana na kuheshimiana.

o Inaweza kutoa maelekezo kuhusu jinsi nchi itakavyoshughulikia masuala ya wakimbizi, wahamiaji, na wageni.

4. Kifundi (Exchange of Skills):

o Katiba inaweza kuweka msisitizo juu ya elimu na mafunzo ya kimataifa, kukuza utafiti na maendeleo ya kimataifa, na kuhamasisha watu kushirikiana katika kubadilishana ujuzi na maarifa.

o Inaweza kutoa misingi ya kukuza uhamishaji wa teknolojia na maarifa kwa manufaa ya maendeleo ya kiuchumi na kijamii.

Kilicho muhimu ni kwamba katiba inapaswa kuwa wazi na kujumuisha kanuni zinazozingatia misingi ya usawa na haki. Inapaswa pia kutoa mifumo ya kuwajibisha serikali na viongozi wake katika kusimamia masuala ya kidiplomasia kwa maslahi ya kitaifa. Pia, uwazi na uwajibikaji katika kufanya maamuzi ya kidiplomasia ni muhimu ili kuepuka kuathiriwa na maslahi binafsi au ya kisiasa.

Ili kuunda katiba inayozingatia mahusiano ya kidiplomasia, ni muhimu kuwashirikisha wadau mbalimbali, ikiwa ni pamoja na wananchi, wanasiasa, wataalamu wa masuala ya kimataifa, na vyama vya kiraia, ili kuhakikisha kuwa inawakilisha mahitaji na maslahi ya nchi yote.

[06:55, 20/10/2023] +255 625 : Hii karne ya 21 , Katiba tulionayo na karne ya 19 ilikua na misingi wa chama kimoja kama sikosei na ilikua inakidhi wakati huo idadi ya watu ilikua ndogo sana leo watu 60Millions hata idadi ambayo sio rasimi kabisa ,Rasilimali za nchi ilikua haijawa wazi wakati ule na watumiaji walikua wachache ,Mambo ya Muungano mengine yapo giza ni,Mifumo ya utawala bado ni ya kizamani ,kwamba katiba ya leo inawakumbatia walaji na mafisadi,.

[07:02, 20/10/2023] +255 : Tujiondoe kwenye fikra tuliopandikizwa na Wazungu nchi haendeshiwi kwa maombi , Inchi inahitaji Katiba nzuri inayoendana na wakati tuliopo, Hata hivyo katiba tunayoitaka itamke Impunguzie baadhi viongozi wa juu Madaraka na Mipaka

[07:06, 20/10/2023] +255 626: Lakufanya Ni mabadiliko ya sheria ndani ya KATIBA ilipo

[07:24, 20/10/2023] +255 : Nashukru kwa mchango wako. Je kwa karne hii unaweza kuniambia ni nchi gani ambayo inatumia katiba mpya ambayo inaendana na matakwa ya watu wake? na kama hamna au ipo je kwa nchi yetu ni dhahili katiba ndio kila kitu na kama sivyo kipi kifanyike ili nchi isonge?

[07:26, 20/10/2023] +255 714: For sure katiba yetu bado iko wazi ila vipo vifungu vya kisheria ndani ya katiba vichunguzwe kwaajili ya kufikia malengo nchi ina maazimio tangu uhuru mpka sasa nchi imesonga katika nyanja zote na kama mtu anabisha nchi haina maendeleo alete hoja na mifano dhahili na mimi nitamjibu kwa vitendo.

[07:53, 20/10/2023] +255 62: Ni mambo ya Msingi, Kwanza huwezi fanya sababu jirani anafanya ama hajafanya la hasha,Kila nchi inafanya kulingana na uhitaji wake inawezekana pia wakati wa uwandishi wa Katiba katika nchi zingine iliandikwa kwa Misingi ya vyama vingi na inawakidhi kwa sasa na kumbuka hatukuandika sisi tumekabidhiwa tu na mkoloni tukabaki kuweka viraka na vidoti, Sio kila kitu sababu pia watu wanaweza kukataa kubaki kwenye mifumo ya kisheria,Na kumbuka Nchi yetu Muungano (Tanganyika vs Zanzibar) Kipi kifanyike , Tujiondoe kwenye Katiba ya Makoloni ili tusonge mbele

[08:32, 20/10/2023] +255 625: Hii ya kwetu inalenga kuwashirikisha baadhi ya makundi huku wananchi wakiachwa gizani

[08:36, 20/10/2023] +255 626 : Kwakuwa tunahitaji elimu ya mjadala huu hebu tusaidie japo kidogo mfano wa KATIBA unayoona inafaa kwa Sasa ili tuiache unayadai Niya wakoloni@

[08:38, 20/10/2023] +255 625 379 248: Usinilenge , Lenga hoja

[09:20, 20/10/2023] Ta: Katiba nyingi duniani zina mizizi yake katika karne za hivi karibuni, na si karne ya 19. Hata hivyo, kuna nchi ambazo zinaweza kuwa na Katiba iliyoundwa muda mrefu uliopita na zimekuwa zikifanyiwa marekebisho kadri muda unavyosonga mbele. Hapa sasa ni wewe ndio unatakiwa kuwa nataarifa sahihi kila muda juu ya mabadiliko Zaidi ya 14 ya katiba ya JMT

Ni kweli kuwa katika karne ya 19 idadi ya watu ilikuwa ndogo sana ukilinganisha na idadi ya watu ya sasa. Hii ina maana kuwa changamoto za sasa zinahitaji kuzingatiwa zaidi wakati wa kutathmini na kurekebisha mifumo ya kiserikali ili kukidhi mahitaji ya jamii yenye idadi kubwa ya watu.

Rasilimali za nchi zinaweza kuwa hazijawa wazi kabisa katika karne ya 19, lakini katika karne hii ya 21, uwazi wa rasilimali za nchi umejikita zaidi kwa sababu ya mabadiliko katika teknolojia na mifumo ya uongozi.

Kuhusu mambo ya Muungano kuwa giza, hili linaweza kumaanisha masuala kama uwazi katika utawala wa Muungano, utoaji wa taarifa, na uwazi wa mipango na maamuzi yanayohusu Muungano. Hii inahitaji kuangaliwa kwa kina ili kujenga uwazi na uwajibikaji katika mifumo ya Muungano.

Mifumo ya utawala inaweza kuonekana kuwa ya kizamani kutokana na mabadiliko makubwa ya kiteknolojia na mazingira ya kijamii. Hivyo, kuna haja ya kufanya marekebisho ili kuhakikisha kuwa katiba inakidhi mahitaji ya sasa na ya baadaye ya wananchi na inawalinda kutokana na walaji na mafisadi.

Ni muhimu kuelewa kuwa kila nchi ina muktadha wake wa kipekee, hivyo mabadiliko ya katiba na mifumo ya utawala yanahitaji kuzingatia hali halisi ya kila nchi na mahitaji ya wananchi wake. Mchakato huu unahitaji ushirikiano wa karibu kati ya serikali, taasisi za kiraia, na wananchi wenyewe.

[09:23, 20/10/2023] Ta: Hoja yako inaleta suala la uhuru wa kufikiri na kujitawala, ambalo ni muhimu sana katika mchakato wa maendeleo wa nchi yoyote. Ni sahihi kwamba nchi inahitaji kuwa na Katiba inayoendana na wakati na mahitaji ya wananchi wake. 

Katiba ni mfumo wa sheria wa msingi wa nchi na inapaswa kuwa kiolezo cha jinsi serikali inavyofanya kazi, inavyowajibika kwa wananchi, na jinsi inavyosimamia rasilimali na utawala wa nchi.

Kupunguza madaraka ya baadhi ya viongozi wa juu inaweza kuwa hatua muhimu katika kuhakikisha kuwa serikali ina uwajibikaji kwa wananchi wake na inafuata misingi ya demokrasia. Hata hivyo, hii inapaswa kufanyika kwa uwiano na kuzingatia muktadha wa nchi. 

Kupunguza madaraka bila mpango mzuri unaweza kusababisha machafuko au kutokuwa na utulivu wa kisiasa.

Ili kufikia mabadiliko katika Katiba, mara nyingi nchi zinahitaji kufanya mchakato wa kisheria au kisiasa wa kubadilisha Katiba. Mchakato huu unaweza kuhusisha kura za maoni, mijadala ya umma, na kushirikisha wadau wote, ili kuhakikisha kuwa Katiba mpya inaungwa mkono na inaakisi mapendekezo na matakwa ya wananchi.

Ni muhimu pia kuzingatia kuwa mabadiliko ya Katiba yanahitaji kufanyika kwa amani na utulivu na kuheshimu kanuni za kidemokrasia. Kujaribu kujiondoa kwenye fikra za zamani inaweza kuwa jambo jema, lakini mchakato huo unapaswa kufanyika kwa kuzingatia misingi ya utawala bora na haki za kibinadamu.

[09:28, 20/10/2023] Ta: Kuna nchi kadhaa ambazo zimefanya mabadiliko makubwa katika Katiba zao ili kuzingatia matakwa ya wananchi wao na mahitaji ya wakati huu. 

Baadhi ya nchi hizo ni pamoja na Kenya ambayo ilifanya marekebisho makubwa kwenye Katiba yake mnamo mwaka 2010. Mabadiliko hayo yalilenga kuimarisha demokrasia, kugawanya madaraka, na kuboresha usimamizi wa rasilimali za umma. 

Pia, Tunisia ilifanya mabadiliko makubwa ya Katiba yake mnamo mwaka 2014 baada ya mapinduzi ya kiarabu, ili kuweka msingi wa serikali ya kidemokrasia na kuhakikisha haki za binadamu zinaheshimiwa.

Hata hivyo, katika nchi nyingi, mchakato wa kutengeneza Katiba mpya au kufanya marekebisho ya Katiba unaweza kuwa changamoto kubwa. 

Sababu kuu za changamoto hizi ni pamoja na tofauti za kisiasa, migawanyiko ya kijamii, na maslahi binafsi ya viongozi wa kisiasa. 

Mchakato wa kisiasa unahitaji kujumuisha ushiriki wa kina wa wananchi, kuheshimu utawala bora, kukuza utamaduni wa kisheria, na kuhakikisha kwamba sheria inaweka msingi imara wa uhuru wa watu na haki zao.

Katiba ni muhimu sana katika kudumisha utawala bora na demokrasia katika nchi. Hata hivyo, ni muhimu pia kuzingatia kwamba Katiba peke yake haiwezi kusuluhisha matatizo yote. Ni muhimu kuweka mifumo imara ya utawala na kusimamia misingi ya uwazi, uwajibikaji, na haki katika taasisi zote za serikali. Aidha, kujenga mifumo bora ya elimu, afya, na uchumi ni muhimu katika kukuza maendeleo endelevu na ustawi wa nchi.

Kwa hiyo, ili nchi isonge mbele, ni muhimu kuhakikisha kuwa Katiba inawakilisha na kulinda maslahi ya wananchi, na pia kuhakikisha kuwa mifumo yote ya utawala inafanya kazi kwa uwazi, uwajibikaji, na uadilifu. Kujenga taasisi imara za kidemokrasia na kukuza mazungumzo ya kina na ushirikishwaji wa wananchi katika mchakato wa maamuzi ni mambo muhimu katika kuleta mabadiliko ya kweli na endelevu.Kwa Tanzania tumepiga hatua sana

[09:41, 20/10/2023] +255 : UTANGULIZI

 Misingi ya KATIBA

Kwakuwa sisi wananchi wa jamhuri ya muungano wa Tanzania tumeamua rasimi na kwadhati kujenga katika nchi yetu jamii inayozingatia misingi ya Uhuru,haki,udugu na amani:Na kwakuwa misingi hiyo yaweza tu kutekelezwa katika jamii yenye demokirasia,ambayo serekali yake husimamiwa na bunge lenye wajumbe walichaguliwa na linalowakilisha wananchi,na pia lenye mahakama huru zinazotekeleza wajibu was kutoa haki bila woga Wala upendeleo wowote na hivyo kuhakikisha kwamba haki zote za binadamu zinadumishwa na kulindwa, na wajibu wa Kila mtu unatekelezwa kwa uamifu:

Kwahiyo,Basi, KATIBA HII IMETUNGWA NA BUNGE MAALUM LA JAMHURI YA MUNGANO WA TANZANIA,kwaniaba ya wananchi,kwa madhumuni ya kujenga jamii Kama hiyo,na pia kwaajili ya kuhakikisha kwamba Tanzania inaongozwa na serekali yenye kufuata misingi ya Demokrasia,ujama na iyokuwa na dini,

Kwahiyo ukisoma KATIBA yetu ya jamhuri ya muungano wa Tanzania kwenye UTANGULIZI  utajua KATIBA hii Niya wa Tanzania na sio ya wakoloni,na haijatungwa kwaajili ya viongozi wa juu na ndiyo Mana imeweka uchaguzi Kila baada ya miaka 5 ili Kama alichanguliwa alivunja KATIBA na sheria wenye mamlaka yao ambao Ni wanchi wakamundoe,,Kama zipo sheria zilitungwa zinakiuka KATIBA ziondolewe na Kama zipo zakutungwa kwasasa zitungwe,na sio KATIBA mpya

[09:44, 20/10/2023] T: Nakubaliana na wewe kwamba kila nchi inafanya maamuzi yake kulingana na muktadha wake wa ndani, mahitaji yake, na hali yake ya kihistoria. 

Ni kweli kwamba mchakato wa kuandika Katiba katika nchi fulani unaweza kufuata misingi ya vyama vingi na kujikita katika kufikia mahitaji ya sasa. 

Kwa kuwa Tanzania ina historia ya kuwa chini ya utawala wa makoloni, inaweza kuwa na mizizi ya katiba iliyotokana na mifumo ya wakoloni huko nyuma.

Kuhusu suala la Muungano kati ya Tanganyika na Zanzibar, ni muhimu kuelewa kuwa hili ni suala lenye umuhimu wa kipekee kwa Tanzania. Mabadiliko yoyote katika Muungano yanapaswa kufanyika kwa kuzingatia mchakato wa kidemokrasia na kushirikisha wananchi wa pande zote mbili. Mchakato huu unaweza kuhusisha mijadala ya umma, kura za maoni, na kuhakikisha kwamba pande zote zinawakilishwa.

Kujiondoa kwenye Katiba ya makoloni na kufanya marekebisho kwenye Muungano ni suala la kisiasa na kisheria ambalo linaweza kuhitaji mjadala mpana na kujumuisha wananchi wote. 

Ni muhimu kuheshimu matakwa ya wananchi na kuzingatia mchakato wa amani na demokrasia katika kufanya mabadiliko yoyote.je hao wananchi wanayajua hata hayo ya kikoloni?

Hatua ya kwanza inaweza kuwa kuanzisha mjadala wa kitaifa kuhusu hatma ya Muungano na mchakato wa kisheria wa kufanya mabadiliko ikiwa ndio matakwa ya wananchi wote.ndio maana tunaanza kuelimishana juu ya Katiba ya sasa,Tujue yaliyomo,yenye manufaa na mapungufu kwa hali ya sasa

 Muhimu zaidi ni kuhakikisha kwamba mabadiliko yoyote yanazingatia maslahi ya watu wa Tanzania na yanaweza kuleta ustawi na umoja kwa nchi nzima. Tunakutaka pia hoja zako zije na vielezo vya vifungu na viambata vya yale unayo yaamini

[09:45, 20/10/2023] +255 625: Kwa Tanzania baadhi ya Maeneo bado sana,mfn kwenye ulinzi wa rasilimali za nchi basi sana.Uwajibikaji kwa viongozi wa  umma bado kuna maeneo yanahitaji katiba isema,Katika eneo la mikataba ya kimataifa yanahusu uwekezaji inatakiwa katiba iseme                                   Na eneo ulimbikizaji wa madaraka Katiba iseme

[09:46, 20/10/2023] +255 714: Lakini ukumbuke watanzania sio wote wenye uhitaji wa katiba na kuna watu ukizungumza  kuhus katiba hawaelewi tufanye mabdiliko ya baadhi ya vifungu vya sheria hivi vitatupatia mwanga tunapoenda kuibadilisha katiba tunataka iwe kwenye mfumo gani.

[09:52, 20/10/2023] Ko: Kimsingi unachosema ni kuwa TUNAYO fursa 

1. Ya kutengeneza katiba katika kizazi hiki kwa mitazamo wetu, wa watoto wetu, wajukuu zetu na Vitukuu hii ni vizazi Vinne na kuzidi.

2. Ni muhimu kujifunza Historia na kuienzi, kwa kuitumia na kuihifadhi 

3. Yapo ya kujifunza kutoka kwa nchi zilizoendelea na zinazoendelea, ya kuugua na ya kuepuka ni muhimu sana ilimradi wewe ni mwana wa Tanzania uwe makini na huu Mchakato

[09:53, 20/10/2023] T: Katika kuelezea maeneo muhimu ya marekebisho kwenye Katiba ya Tanzania, hapa chini nimeorodhesha mifano ya vifungu ambavyo vinaweza kuimarishwa au kuongezwa ili kuzingatia masuala ya ulinzi wa rasilimali za nchi, uwajibikaji wa viongozi wa umma, mikataba ya kimataifa, na ulimbikizaji wa madaraka:

1. Ulinzi wa Rasilimali za Nchi:

o Kifungu kinachohakikisha uhifadhi wa mazingira na rasilimali za asili (mfano: mazingira, misitu, maji, na madini) na kutoa maelekezo ya jinsi ya kusimamia na kutunza rasilimali hizo kwa manufaa ya vizazi vya sasa na vijavyo. Vipo kwenye katiba ya 77

2. Uwajibikaji wa Viongozi wa Umma:

o Kifungu kinachoelezea jinsi viongozi wa umma wanavyopaswa kufanya kazi kwa uwazi na uwajibikaji, kwa kutangaza mali zao, kuweka viwango vya maadili, na kutoa maelezo ya kazi zao kwa wananchi.

3. Mikataba ya Kimataifa na Uwekezaji:

o Kifungu kinachoweka utaratibu wa kisheria wa jinsi mikataba ya kimataifa inavyoridhiwa na utekelezaji wake katika sheria za ndani, pamoja na uwazi katika mikataba ya uwekezaji ili kulinda maslahi ya nchi na wananchi wake.

4. Uendeshaji wa Madaraka na Mamlaka:

o Kifungu kinachozuia ulimbikizaji wa madaraka na kuhakikisha kwamba kuna usawa wa mamlaka kati ya taasisi za serikali na kati ya serikali na raia.

Ni muhimu kutambua kwamba vifungu hivi vinapaswa kuandikwa kwa kuzingatia muktadha wa kisheria na kijamii wa Tanzania na kuzingatia mchakato wa kina wa kisheria na kisiasa. Kwa kuongezea, ni muhimu kuhakikisha kwamba mchakato wa kurekebisha Katiba unazingatia ushiriki wa wananchi wote na unafanyika kwa amani na utulivu. NI vema kuisoma na kuielewa katiba ya sasa ina mambo mengi uliyoyataja..Tatizo ni Utii wa sheria

[09:59, 20/10/2023] +255 626: 👆👏👏NAKAZIA TATIZO NI UTII WA SHERIA TU,,,SIO LINGINE

[10:19, 20/10/2023] +255 625 : Kwa hapa kidogo, Kama Katiba hii imeweka wazi swala la kibunge tusingeliona bunge likishindwa kuwajibika kwa wananchi badala yake linawajibika kwa Serikali , na ndio maana hata leo tunawakilishwa na wabunge ambao hatukutaka watuwakilishe,.Katiba iweke wazi Mbunge akishindwa kuwajibika kwa wananchi nini kifanyike,Katiba itambue mgombea huru sio mpaka atokane na Chama hii ina faida kwenye uwajibikaji, Eneo la mahakama kumbuka majaji, Hakimu wanateuliwa na rais Je unafikiri kesi zikiwa na masilahi binafsi na yanahusu wakuu wa nchi na Viongozi wa Serikali haki itakua wapi? Malalamiko ikawa juu ya mwenendo wa polisi na mchunguzi ni polisi haki itakua wapi?                               Tunahitaji katiba itakayotenganisha haya mambo

[10:21, 20/10/2023] +255 710: Kweli

[10:22, 20/10/2023] +255 767: Kweli kabisa mkuu

[10:40, 20/10/2023] +255 626: Nadhani hata Kama tukifanya mabadiliko ya KATIBA mpya yanaweza kuondoa demokirasia, na mbunge hupatikana kwakuchaguliwa na KATIBA iliyopo imempa mamlaka mwanchi ya kuchangua kwahiyo wakumwajibisha mbunge Ni aliyemchagua,maji na mahakimu KATIBA imewapa Uhuru wakufanya maamuzi bila woga na kwakutenda haki, na huteuliwa na mh Rais kwaniaba ya waliomchagua na huwateawa kwa CV zao na weledi, au itungwe ibra kwenye KATIBA wafanyiwe uchaguzi?

[11:07, 20/10/2023] T: kikao hiki kinarushwa moja kwa moja tokea Arusha na mtandao wetu wa yuotube,Kwa siku 20 mjadala juu ya Haki za binadamu na watu itajadiliwa. Tutajitahidi kuwaletea majadiliano ya kina juu ya haki za binadamu na hali ya sasa kwa kuakisi katiba yetu na utamaduni wetu

[12:50, 20/10/2023] +255 : Mimi kwenye maoni yangu nilitamani liandikwe kwenye Katiba mpya 

Wabunge kuwa na ukomo wa uongozi miaka 10 sambamba na Mhe. RAIS 

INGEONDOA KUONA UMEINGIA SHAMBA LA MTU KUGOMBEA NAFASI.

KAMA ANAFAA AWE MLEZI WA JIMBO KWA MIAKA MITANO AU 10 YULE ATAKAYEFUATA KUTOKA ANAKUWA MLEZI WA YULE ALIYEINGIA KWA MIAKA 10 

INAKUWA KAMA MCHEZO WA VIJITI

[12:54, 20/10/2023] +255 : Saa kama alichoandika hakihusiani na hoja iliyoopo au kinakiuka maudhui ya group admin afanyeje?

[13:04, 20/10/2023] +255 756: Ni kweli

Mbunge baada ya miaka 10 apishe nafasi na akileta yasiyoeleweka ndani ya miaka mitano ,kura ya kutokuwa na Imani naye.

Mbunge unakuta alikuwa mbunge enzi za Nyerere,mwinyi,MKAPA ,kikwete ,mpaka awamu ya Tano ikasema ninyi pumzikeni,Kwa nn tufikie huko wakati nchi ina watu wengi?

Pia kiwango cha elimu Kwa wabunge isiwe KUSOMA na kuandika, angalau Kwa kuanza mgombea ubunge awe na elimu ya diploma km siyo kidato cha nne.

[13:10, 20/10/2023] +255 626 : Siasa imebeba Elimu,akili, na uzalendo

[13:54, 20/10/2023] +255 762 : Habari za mchana wanakatiba?

Katiba ya1977 inasemaje kuhusu muda wa kusikilizwa kesi ya kikatiba baada ya rufaa kuwasilishwa mahakama ya rufaa?

Maana haijulikani bado kesi ya iga ya dpw itasikilizwa lini mahakama ya rufaa!!??

[15:03, 20/10/2023] +255 625 : Nashindwa kuendelea na wewe sababu ya namna uandishi wako samahani lakini

[15:15, 20/10/2023] +255 756 : Endelea naye tu mkuu ,usikate tamaa,hata Mimi napata shida kumwelewa lakini ninaporudia rudia kuisoma za ya mara Moja sentesi zake mwisho napata kitu

[15:16, 20/10/2023] +255 756: Katiba ni ya wote anayejua KUSOMA na kuandika na asiyejua KUSOMA na kuandika

[16:58, 20/10/2023] Dr. G. MAIMU NNYAKA (Actor): Naungana na wewe kwa asilimia 💯 plus na hili wazo nimeshalitoa humu mara kadhaa na kuliongelea kwenye majukwaa stahiki mara kadhaa

Kuna kamsemo hawa wa bunge waliokaabungeni zaidi ya muongo mmoja husema kuwa watakaaje muda mfupi kama wananchi wanawapenda? Lakini wanasahau hata Mhe Rais anayeruhusiwa kuwa madarakani kwa miongo isiyozidi miaka 10 huwa akimaliza muda wake anakabidhi nchi kwa Rais mpya akiwa bado anapendwa sana na watanzania ila katiba ndio inamlazimishakupumzika.

Hili tatizo la kuwaachia wabunge na madiwani kukaa madarakani bila kikomo na wengine kujibinafsishia majimbo kama mali ya familia au urithi ndio yanayoleta matatizo makubwa kwa Taifa na kuleta mazoea yasiyo na tija ndio maana hata wengine wakipewa nafasi za kumsaidia Mhe Rais kwenye nafasi za wizara hawafanyi kitu chochote cha maana na kubaki kuwa mzigo kwa wananchi na Taifa angalia  kwa mfano Sasa hivi hakuna ushindani wa kimaendeleo majimboni kwasababu wabunge wengi wamebweteka na Maisha na wanasubiria kuanzi mwakani wafanye figisu  kwa kutumia njia zisizosahihi  (rushwa nk) kushawishi wapigakura/wajumbe na kusaidia watu wao kuingiza kwenye uchaguzi wa serikali za mitaa ili kushika. Madaraka ikiwa ni maandalizi mikakati wa kuchaguliwa kwao kwenye uchaguzi mkuu 2025 na maisha yaendelee huku maendeleo yakiendelea kudorora na wananchi wakitesema nadhani niwakati muafaka sana wakufanya yafuatayo na kuwepo kwenye mapendekezo ya katiba mpya:-

1. Kuwekwa ukomo wa miaka 10 kwa wabunge na madiwani 

2. Wabunge waliokwisha kuhudumu miaka kumi na azidi wasiruhusiwe kugombea tena 2025 ili kujenga mfumo imara wa viongozi wapya wenye kiu ya kusukuma maendeleo ya dhati na sio kujinufaisha binafsi 

3.Wananchi wapewe nguvu ya kikatiba ya kupima utendaji wa mbunge na diwani na meno ya kumtimua mbunge ambaye hatekelezi ilani ya chama chake iliyonadiwa na kumchagua au ahadi alizoahidi wananchi wakati wa kuomba kura maana wananchi wamekuwa watumwa sana na haswa ikitokea wamechagua bomu hawana namna ya kufanha zaidi ya kuweka mikono kichwani na kuteseka naye kwa miaka 5 hadi uchaguzi mkuu mwingine ufike na wengine wakichoka zaidi wanaomba hata maombi mabaya kwa Mungu pengine amchukue tu ili nafasi ibaki wazi wachague mwingine atakayewavusha…… Very Bad.

So hii ni hoja kubwa sana sio yakuchuliwa poa.

Kikao cha 77 cha kawaida cha Kamisheni ya Afrika ya Haki za Binadamu na Watu kimeanza tarehe 20 Oktoba, 2023, na kinatarajiwa kuendelea hadi tarehe 09 Novemba, 2023. Washiriki wanajumuisha wawakilishi kutoka mataifa mbalimbali ya Afrika na nje ya Afrika. Jumla ya washiriki 700 wamesajili kutoka kwenye NGOs na washiriki 90 wametoka kwenye Taasisi za Kitaifa za masuala ya Haki za Binadamu. Kuanzia tarehe 16 Oktoba, 2023, hadi tarehe 19 Oktoba, 2023, jumla ya washiriki 1,283 wamesajiliwa kushiriki kikao hiki. Washiriki hawa wamegawanyika katika makundi mbalimbali kama ifuatavyo: Aina ya Washiriki Idadi ya Washiriki Taasisi za Kiraia (NGOs) 700 Taasisi za Kitaifa za masuala ya Haki za Binadamu (NHRI) 90 Taasisi za Umoja wa Mataifa 4 Taasisi za Afrika za AU 2 Makamishina na Watumishi wa Kamisheni 39 Washiriki URP 150 Wasaidizi na watoa huduma 298

[21:08, 18/10/2023] T: 1.Nchini nyingi, ikiwa ni pamoja na Tanzania, haki za watu walemavu zinalindwa na kudumishwa kisheria. Baadhi ya haki za msingi za watu walemavu ni pamoja na:

a. Haki ya usawa: Watu walemavu wanapaswa kuthaminiwa na kuheshimiwa kama raia wengine na kutohukumiwa au kutengwa kwa misingi ya ulemavu wao.

b. Haki ya elimu: Watu walemavu wanapaswa kupata fursa sawa za elimu, ikiwa ni pamoja na huduma za elimu za msingi, sekondari, na hata elimu ya juu, bila ubaguzi.

c. Haki ya afya: Watu walemavu wanapaswa kupata huduma za afya bila kizuizi chochote na kwa njia inayowezesha upatikanaji wao.

d. Haki ya ajira: Watu walemavu wanapaswa kupata fursa za ajira na kazi kwa mujibu wa uwezo wao na bila ubaguzi.

e. Haki ya kushiriki katika maamuzi: Watu walemavu wanapaswa kuwa na nafasi ya kushiriki katika maamuzi yanayowahusu wenyewe, ikiwa ni pamoja na katika masuala ya kisiasa na kijamii.

f. Haki ya upatikanaji: Watu walemavu wanapaswa kuwa na upatikanaji wa miundombinu inayowawezesha kushiriki katika shughuli za kila siku, kama vile majengo yanayofikika, vyombo vya usafiri, na teknolojia inayowawezesha.

2. Watu walemavu wanapaswa kupewa kipaumbele katika ofisi za umma/serikali kwa sababu ya haki zao za msingi na kwa lengo la kuhakikisha usawa na kujumuisha katika jamii. Kuna sababu kadhaa zinazoweza kuelezea kwa nini mara nyingine watu walemavu wanakabiliwa na changamoto katika kupata haki zao za msingi:

a. Ubaguzi na Kutengwa: Ubaguzi dhidi ya watu walemavu bado upo katika jamii na hata katika taasisi za umma. Hii inaweza kumaanisha kwamba watu walemavu hawapewi kipaumbele katika huduma za umma au wanakutana na vikwazo vinavyofanya iwe vigumu kwao kufikia huduma na fursa.

b. Miundombinu isiyosaidia: Miundombinu isiyosaidia kwa watu walemavu inaweza kuwa changamoto kubwa. Huduma za umma zinapaswa kuwa na miundombinu inayowawezesha watu walemavu kufikia ofisi za serikali, kushiriki katika mikutano, na kupata habari na huduma kwa urahisi.

c. Elimu na Uhamasishaji: Kuna haja ya kuongeza elimu na uhamasishaji kuhusu haki za watu walemavu miongoni mwa jamii na watumishi wa umma. Watendaji wa serikali wanapaswa kuelewa haki za watu walemavu na kuhakikisha kuwa wanaweza kupata huduma na fursa kwa usawa.

d. Sheria na Sera: Nchi nyingi zimepitisha sheria na sera zinazolinda haki za watu walemavu, lakini utekelezaji wake unaweza kuwa changamoto. Inahitajika kufuatilia utekelezaji wa sheria na sera hizi kuhakikisha kuwa zinatekelezwa kwa ufanisi.

Kwa hiyo, watu walemavu wanapaswa kupewa kipaumbele katika ofisi za umma na serikali ili kuhakikisha kuwa wanapata haki zao za msingi kama raia wa nchi na wanaweza kuchangia kikamilifu katika maendeleo ya jamii.

[21:10, 18/10/2023] T

Ni habari njema kusikia juu ya hatua chanya ambazo serikali yenu imechukua kuhakikisha watu wenye ulemavu wanapata fursa sawa za ajira. Kutoa kipaumbele katika fursa za ajira ni hatua muhimu katika kujenga jamii inayojumuisha na inayojali mahitaji ya kila mtu. Kwa kufanya hivyo, serikali inatoa ujumbe wa umuhimu wa kujumuisha kila sehemu ya jamii katika maendeleo.

Kipaumbele katika sekta za elimu na afya ni muhimu sana kwani inahakikisha kuwa watu walemavu wanapata fursa ya kushiriki katika ujenzi wa jamii yao kwa njia muhimu na inayotimiza. Kuwapa watu wenye ulemavu fursa ya kushiriki katika elimu kunawezesha ujuzi wao na uwezo wao, na kuwapa nafasi ya kuchangia katika maendeleo ya taifa.

Hata hivyo, ni muhimu pia kuzingatia kuwa njia za kuhakikisha …

[21:11, 18/10/2023] +255 677 : Wewe unaona ni hatuwa gani inayoweza kuwasaidia watu wenye ulemavu maana kwenye ofisi za umma/serikali hawaheshimiki kama watu wengine na kudharaulika na wao wanajiona kama sio kitu chochote ndani ya hii Nchi

[21:13, 18/10/2023] T: Kwa ujumla, katiba ni nyaraka muhimu inayoelezea mamlaka, muundo wa serikali, na haki na wajibu wa raia katika nchi. Wakati mwingine, katiba inaweza kuwa imepitwa na wakati kulingana na mabadiliko ya kijamii, kiteknolojia, na kisiasa yanayotokea katika jamii. Baadhi ya sababu ambazo zinaweza kusababisha kipengele cha katiba kuonekana kimepitwa na wakati ni pamoja na:

1. Mabadiliko ya kiteknolojia: 

Mabadiliko ya kiteknolojia yanaweza kusababisha haja ya kuzingatia haki za kielektroniki, usalama wa mtandao, na masuala mengine yanayohusiana na teknolojia ambayo yanaweza kutokuwepo katika katiba iliyopitwa na wakati.

2. Mabadiliko ya kijamii: 

Mabadiliko katika maoni ya kijamii, kama vile mabadiliko katika mitazamo ya kijamii kuhusu haki za binadamu, usawa wa …

[21:17, 18/10/2023] T: Hata hivyo, ni kawaida kwa katiba ya nchi kuhitaji mapitio na marekebisho kadhaa ili kuhakikisha inakidhi mahitaji ya wakati na mabadiliko katika jamii. Sababu zinazoweza kusababisha vipengele vya katiba kutokuendana na wakati wa sasa ni pamoja na:

1. Mabadiliko ya Kijamii na Teknolojia: Kwa miaka, jamii inaweza kubadilika na teknolojia inaweza kuendelea kuwa na athari kubwa. Katiba inapaswa kuzingatia mabadiliko haya, kama vile maendeleo ya teknolojia ya habari na mawasiliano.

2. Mabadiliko ya Kisheria na Kijamii: Sheria na miongozo ya kijamii inaweza kubadilika, na hivyo kuifanya katiba kuwa kipande cha sheria ambacho hakijibu mabadiliko hayo.

3. Mahitaji ya Kijamii: Mahitaji ya wananchi yanaweza kubadilika kwa wakati, na hivyo katiba inaweza kuhitaji kurekebishwa ili kuonyesha mahitaji mapya au kuimarisha ulinzi wa haki za raia.

Kwa hivyo, ni kawaida kwa nchi kufanya marekebisho ya katiba mara kwa mara ili kuhakikisha inaendana na wakati wa sasa na inakidhi mahitaji ya wananchi. Mapitio ya katiba yanapaswa kufanywa kwa njia inayojumuisha maoni ya wananchi na kufuata taratibu za kisheria zilizowekwa na katiba yenyewe.

[21:45, 18/10/2023] Ta: Kuboresha hali ya watu wenye ulemavu na kuwajumuisha katika jamii ni jambo muhimu sana. Hapa kuna hatua kadhaa ambazo zinaweza kusaidia kuboresha hali yao na kuwapa heshima wanayostahili:

1. Elimu na Uhamasishaji: 

Kutoa elimu na kampeni za uhamasishaji kuhusu haki za watu wenye ulemavu ni muhimu sana. Hii inaweza kujumuisha kampeni za uelewa kuhusu changamoto wanazokabiliana nazo, uwezo wao, na haki zao chini ya sheria. Kuhamasisha jamii nzima na kuwaelimisha watu kuhusu umuhimu wa kuheshimu na kujumuisha watu wenye ulemavu ni muhimu.

2. Kuunda Miundombinu Rafiki kwa Walemavu: 

Kujenga miundombinu rafiki kwa watu wenye ulemavu ni muhimu sana. Ofisi za umma na majengo mengine ya umma yanapaswa kuwa na miundombinu inayowawezesha watu wenye ulemavu kufikia huduma bila vikwazo. Hii inaweza kujumuisha vitu kama vile njia za kupanda na kushuka, rambirambi, na vifaa vya kuwasaidia katika ufikiaji wa huduma.

3. Kuwezesha Fursa za Ajira: 

Kutoa fursa za ajira kwa watu wenye ulemavu ni muhimu kwa kujenga ujumuishaji katika jamii. Hii inaweza kujumuisha sera za kutoa fursa za ajira maalum kwa watu wenye ulemavu, pamoja na kuwapa mafunzo yanayofaa ili waweze kushiriki katika nguvu kazi.

4. Kuimarisha Sheria na Sera: 

Kuweka sheria na sera madhubuti za ulinzi wa haki za watu wenye ulemavu ni muhimu sana. Sheria hizi zinapaswa kutekelezwa kwa ufanisi ili kuhakikisha kuwa hakuna ubaguzi unaofanyika dhidi yao.

5. Kuendeleza Utamaduni wa Ujumuishaji:

 Kuendeleza utamaduni wa ujumuishaji na heshima kwa watu wenye ulemavu ni muhimu. Hii inaweza kujumuisha kuunda programu za kijamii zinazowawezesha kushiriki katika shughuli za kijamii na kiuchumi bila kubaguliwa.

Kwa kutekeleza hatua hizi, jamii inaweza kuweka misingi imara ya kujenga mazingira ya heshima, usawa, na ujumuishaji kwa watu wenye ulemavu. Hii itawasaidia kujisikia kuheshimiwa, kujiamini, na kuchangia kikamilifu katika maendeleo ya jamii yao.

MJADALA HUU UNAONYESHA UMUHIMU WA KUJADILI HAKI ZA WATU WENYE ULEMAVU NA CHANGAMOTO WANAZOKUTANA NAZO KATIKA JAMII. HAPA NI TATHMINI YA MJADALA HUO:

1.   Swali la Haki za Watu wenye Ulemavu:

Mjadala unaanzia na swali la msingi kuhusu haki za watu wenye ulemavu nchini. Hii ni ishara ya nia ya kuelewa na kujadili hali yao na jinsi wanavyotendewa katika jamii.

 2.   Sera na Mikakati ya Serikali:

Baadhi ya washiriki wanatoa mifano ya sera na mikakati ya serikali ambayo inalenga kuboresha hali ya watu wenye ulemavu. Wanathibitisha kuwa serikali inachukua hatua za kuboresha upatikanaji wa fursa za ajira na huduma za elimu kwa watu wenye ulemavu.

3.   Pande Zenye Mawazo Tofauti:

Washiriki wengine wanatoa mtazamo tofauti, wakisema kwamba watu wenye ulemavu mara nyingi wanakutana na changamoto na ubaguzi katika ofisi za umma na jamii kwa ujumla. Wanasisitiza kwamba kuna kazi inayohitajika kufanywa ili kuwaheshimu na kuwajumuisha watu wenye ulemavu kikamilifu.

 4.   Haja ya Elimu na Uhamasishaji:

Washiriki wanakubaliana juu ya umuhimu wa kutoa elimu na kampeni za uhamasishaji kuhusu haki za watu wenye ulemavu. Wanasisitiza umuhimu wa kuongeza uelewa katika jamii kuhusu changamoto wanazokutana nazo na haki zao 

5.   Suala la Miundombinu:

Kuna ufahamu wa pamoja juu ya umuhimu wa miundombinu rafiki kwa watu wenye ulemavu. Kuweka miundombinu inayowawezesha kufikia huduma za umma ni jambo muhimu kwa kujenga jamii inayojumuisha.

6.   Sheria na Sera Madhubuti:

Washiriki wanaangazia umuhimu wa kuwa na sheria na sera madhubuti zinazolinda haki za watu wenye ulemavu. Wanakubaliana kwamba sheria hizi zinapaswa kutekelezwa kwa ufanisi ili kuhakikisha usawa.

7.   Utamaduni wa Ujumuishaji:

Kujenga utamaduni wa ujumuishaji na kuheshima kwa watu wenye ulemavu ni muhimu kwa mabadiliko ya kudumu katika jamii. Hii inaweza kujumuisha kubadilisha mtazamo wa jamii na kukuza fursa za kushiriki katika shughuli za kijamii.

Kwa ujumla, mjadala huu unatoa mwanga juu ya changamoto na fursa zinazokabili watu wenye ulemavu na jinsi jamii na serikali wanavyoweza kuboresha hali yao. Pia, unaonyesha umuhimu wa kujitolea kwa kila mtu katika kujenga jamii inayojumuisha na yenye heshima kwa kila mwananchi.

[18:19, 18/10/2023] M : “Ni kweli kabisa. Kwa maoni yangu, elimu ya Katiba ni muhimu. Tupate uelewa mpana wa maudhui ya Katiba ya sasa, pengine hata na elimu ya uraia ili tutakapokuwa tunashiriki mijadala tuwe na hoja zenye mashiko. Mfano, mimi natamani kujua haki za kiuwekezaji zilizomo kwenye Katiba. Ambao mna uelewa, mtusaidie”

MAJIBU

[18:50, 18/10/2023] T: Kwa hakika, uelewa wa Katiba na elimu ya uraia ni muhimu sana katika kukuza ushiriki wa wananchi katika mchakato wa kisiasa na maendeleo ya kitaifa. Katiba inawakilisha msingi wa sheria na taratibu zinazosimamia uendeshaji wa nchi, na ufahamu mzuri wa haki, wajibu, na mifumo ya uongozi ni muhimu kwa kila mwananchi.

Kuhusu haki za uwekezaji zilizomo katika Katiba, hapa kuna baadhi ya mambo muhimu yanayoweza kujumuishwa katika mjadala:

1. Haki za Mali na Uwekezaji: 

Katiba inaweza kutoa ulinzi kwa haki za mali na uwekezaji wa raia na wageni, ikilenga kuhakikisha haki sawa na ulinzi wa mali kwa wote wanaofanya uwekezaji ndani ya nchi.

2. Haki za Kusajili Biashara: 

Inaweza kutoa maelekezo na ulinzi kwa wawekezaji kuhusiana na taratibu za usajili wa biashara, kuweka mazingira mazuri ya kisheria na kutoa ulinzi dhidi ya ubaguzi wowote.

3. Haki za Kumiliki Ardhi:

 Katiba inaweza kutoa miongozo na masharti ya umiliki wa ardhi kwa wawekezaji wa ndani na wa kimataifa, ikilenga kuhakikisha kuwa kuna uwazi na usawa katika taratibu za umiliki wa ardhi.

4. Ulinzi wa Uwekezaji:

 Inaweza kutoa ulinzi dhidi ya hatua zozote za serikali au watu binafsi zinazoweza kudhuru uwekezaji au kuminya haki za wawekezaji, na kutoa njia za kutatua migogoro kwa njia ya haki na uwazi.

5. Haki za Mikataba na Ushirikiano: 

Katiba inaweza pia kuainisha haki na wajibu wa pande zote katika mikataba ya uwekezaji, ikilenga kuhakikisha kwamba mikataba hiyo inalinda maslahi ya pande zote na inafuata miongozo ya sheria na haki za kimataifa.

Kwa ufahamu wa kina zaidi, inashauriwa kutafuta taarifa moja kwa moja kutoka kwenye vyanzo rasmi vya kisheria au kuwasiliana na mamlaka husika au wataalamu wa sheria na uwekezaji walioko hapa. Pia, kuna rasilimali nyingi za elimu ya uraia zinazopatikana mkondoni na katika vituo vya elimu ambavyo vinaweza kusaidia kuongeza ufahamu wa masuala ya Katiba na haki za uwekezaji.

[19:02, 18/10/2023] M : Asante kaka, umeshusha gazeti. 👏👏👏😀😀

[19:02, 18/10/2023] T: Kabisa, elimu ya Katiba na elimu ya uraia ni muhimu sana kwa raia wa nchi yoyote. Inawasaidia wananchi kuelewa haki na wajibu wao, kushiriki kikamilifu katika mchakato wa kisiasa, na kutoa mchango wao katika kujenga taifa lenye demokrasia na utawala bora. Kuhusu haki za uwekezaji zilizomo katika Katiba ya Tanzania, ni vyema kufahamu kwamba maelezo ya kina ya haki hizi yanaweza kuwa katika Sheria nyingine za nchi. Hata hivyo, nitajaribu kutoa ufafanuzi wa jumla kuhusu muktadha huu katika Katiba ya Tanzania.

Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya mwaka 1977 inalinda haki za uwekezaji na inatambua umuhimu wa uwekezaji katika kukuza uchumi wa nchi. Hapa kuna vipengele muhimu katika Katiba yanayohusiana na haki za uwekezaji:

1. Ibara ya 9: Inalinda haki za raia, ikiwa ni pamoja na haki ya kumiliki mali na kupata fidia kwa mali inayochukuliwa na Serikali kwa maslahi ya umma. Hii ina maana kwamba uwekezaji wa mali una kinga katika Katiba.

2. Ibara ya 13: Inathibitisha uhuru wa kufanya biashara na kusafiri ndani ya nchi. Hii inaimarisha haki za wafanyabiashara na wawekezaji.

3. Ibara ya 14: Inalinda haki ya kumiliki mali. Inaweka msingi wa kulinda haki za kumiliki mali na inaeleza kuwa mali haiwezi kutwaliwa isipokuwa kwa maslahi ya umma na kwa kulipa fidia inayofaa.

4. Ibara ya 18: Inalinda uhuru wa mkataba, na ina maana kwamba mikataba inayohusu uwekezaji inapaswa kuheshimiwa na kutekelezwa.

5. Ibara ya 22: Inathibitisha kuwa raia wote wanastahili kupata habari kutoka kwa Serikali, na hii inaweza kuwa na maana kwamba wawekezaji wanaweza kutarajia kupata habari sahihi kuhusu sera za uwekezaji na sheria.

Inafaa kuzingatia kuwa maelezo zaidi na maelezo ya kina ya haki na majukumu yanaweza kupatikana katika sheria na kanuni zinazosimamia masuala ya uwekezaji nchini Tanzania. Sheria kama vile Sheria ya Uwekezaji ya mwaka 1997 na Sheria ya Ardhi ya mwaka 1999 zinaweza kutoa maelezo zaidi na miongozo kuhusu uwekezaji na umiliki wa ardhi. Ni muhimu kushauriana na wataalamu wa sheria na wawekezaji wenzako ili kuelewa vizuri muktadha wa uwekezaji nchini na jinsi ya kufaidika na haki na ulinzi unaotolewa na Katiba na sheria.

[19:06, 18/10/2023] M : 👏👏👏👏👏🙏🙏🙏, kaka asante sana. Hili kundi sihami.

[19:26, 18/10/2023] +255 : 🤝🤝🤝👏👏👏✍️✍️

[19:26, 18/10/2023] +255 767: Katika muktadha wa Tanzania, haki za kiuwekezaji zinazofuatwa zimeelezwa kwa kina katika Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya mwaka 1977, ambayo imefanyiwa marekebisho kadhaa.

Haki za kiuwekezaji katika Katiba ya Tanzania zimejumuishwa katika sehemu mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Ibara ya 13 inayoelezea haki za msingi za raia. Aidha, vifungu kadhaa kama vile vifungu vya 14, 15, na 16 vinatoa maelezo kuhusu haki za kumiliki mali, haki ya kufanya biashara, na ulinzi wa mali na maslahi ya wawekezaji. Vilevile, Sheria ya Uwekezaji na Sheria za Ardhi zinaelezea kwa undani haki za wawekezaji na taratibu za uwekezaji.

[19:27, 18/10/2023] M : 🙏🙏

Tathmini ya mjadala huu unaohusu elimu ya Katiba na haki za uwekezaji

 Ni muhimu sana katika kuwawezesha wananchi kuelewa misingi ya Katiba ya nchi na jinsi inavyoathiri maisha yao na uwekezaji. Mjadala unaonyesha nia ya wanachama wa kundi hilo la mazungumzo kujifunza zaidi kuhusu haki za uwekezaji na jinsi zinavyolindwa na Katiba ya Tanzania. Hapa kuna tathmini ya kina ya mjadala:

1.   Umuhimu wa Elimu ya Katiba na Uraia:

Wanachama wa mjadala wanaelezea kwa pamoja umuhimu wa elimu ya Katiba na elimu ya uraia. Wanakubaliana kwamba ufahamu wa Katiba na haki na wajibu wa raia ni muhimu kwa ushiriki mzuri wa kisiasa na maendeleo ya kitaifa.

2.   Maudhui ya Mjadala:

Mjadala unahusu hasa haki za uwekezaji zilizomo katika Katiba ya Tanzania. Wanachama wa mjadala wanajaribu kuchunguza na kuelewa haki hizi, haswa jinsi zinavyolindwa na Katiba na sheria zingine nchini.

3.   Maelezo na Mchango:

Wanachama wa mjadala wanapata maelezo mazuri kutoka kwa wenzao. Wanasaidiana kutoa ufafanuzi wa kina kuhusu haki za uwekezaji na jinsi zinavyohusiana na Katiba na sheria za Tanzania. Hii inaonyesha dhamira ya kushirikiana na kuelimisha wenzao.

4.   Ufafanuzi wa Katiba:

Wanachama wa mjadala wanatambua kwamba maelezo zaidi yanaweza kupatikana katika sheria na kanuni zinazosimamia uwekezaji nchini Tanzania. Wanashauri kushauriana na wataalamu wa sheria na wawekezaji wenzako ili kupata ufahamu wa kina.

5.   Umuhimu wa Kujifunza:

Wanachama wa mjadala wanathibitisha umuhimu wa kuendelea kujifunza na kuboresha ufahamu wao wa masuala ya Katiba na uwekezaji. Wanatambua kwamba elimu ni ufunguo wa kuelewa haki na wajibu wao.

Kwa ujumla, mjadala huu unaonyesha jinsi elimu na majadiliano yanaweza kuchangia ufahamu wa Katiba na haki za uwekezaji na jinsi raia wanavyoweza kushiriki katika mchakato wa kisiasa na maendeleo ya kitaifa kwa njia yenye msingi na inayoeleweka.

Hapa kuna tathmini juu ya mjadala huu:

1.   Mfumo wa Nishati Endelevu:

Katiba inaweza kuwa na miongozo inayohimiza na kusisitiza umuhimu wa kuendeleza mfumo wa nishati endelevu unaotegemea vyanzo visivyochafua mazingira kama vile nishati ya jua, upepo, na maji. Hii inaweza kujumuisha maelekezo juu ya kuvutia uwekezaji katika nishati mbadala na kuhakikisha kuwa maendeleo ya nishati yanazingatia mazingira na ustawi wa jamii. 

2.   Kuwezesha Viwanda vya Nishati:

Katiba inaweza kutoa mwongozo kwa serikali kuhakikisha kuwa kuna sera na mikakati inayounga mkono uwekezaji katika viwanda vya nishati. Hii inaweza kujumuisha kuwezesha teknolojia mpya katika uzalishaji wa nishati na kuhamasisha utafiti na maendeleo ya kiteknolojia ili kuongeza ufanisi na kupunguza gharama. 

3.   Usimamizi wa Rasilimali za Nishati: Katiba inaweza kuwa na miongozo inayohakikisha usimamizi mzuri wa rasilimali za nishati, kuhakikisha kuwa rasilimali hizo zinawanufaisha wananchi wote na zinatumiwa kwa ufanisi. Hii inaweza kujumuisha kuweka kanuni na sheria zinazolinda rasilimali hizo na kuzuia utoroshwaji wa rasilimali 

4.   Kuwepo kwa Sera ya Nishati: Katiba inaweza kuelekeza serikali kuandaa na kutekeleza sera ya nishati inayozingatia mabadiliko ya kiteknolojia na mahitaji ya kibiashara. Sera kama hizi zinapaswa kuhimiza uwekezaji katika nishati endelevu na kuweka malengo ya kupunguza matumizi ya nishati ya mafuta na makaa ya mawe.

5.   Ushirikishwaji wa Jamii: Katiba inaweza kuweka miongozo ya ushirikishwaji wa jamii katika maamuzi ya sera za nishati. Hii inamaanisha kuwa jamii inapaswa kushirikishwa katika mchakato wa kupanga na kutekeleza sera za nishati ili kuhakikisha kuwa mahitaji yao yanazingatiwa.

6.   Kuwepo kwa Taasisi za Kusimamia Nishati: Katiba inaweza kuainisha muundo wa taasisi zinazohusika na usimamizi wa sekta ya nishati. Hii ni pamoja na kuainisha majukumu na madaraka ya mamlaka za udhibiti na kusimamia sekta ya nishati ili kuhakikisha usalama na ufanisi wa sekta hiyo.

Kwa ujumla, mjadala wa Katiba ya Tanzania unapaswa kuzingatia umuhimu wa kuzingatia mabadiliko ya kiteknolojia na mabadiliko ya kimazingira katika kuandaa sera na sheria za nishati. Kuweka miongozo madhubuti itasaidia kuweka msingi imara wa maendeleo ya sekta ya nishati na kuhakikisha kuwa nchi inachangia kikamilifu katika mapinduzi ya nne ya viwanda.

[10:50, 14/10/2023] T: Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya mwaka 1977 iliandaliwa wakati ambapo masuala ya nishati hayakuwa moja ya ma`suala kuu yaliyojadiliwa kwa kina. Hata hivyo, kwa kuwa Tanzania inaelekea kwenye maendeleo ya viwanda, ni jambo la busara kuhakikisha kuwa masuala ya nishati yamezingatiwa kwa kina katika marekebisho au katika hati mpya ya katiba ikiwa inafanyiwa mabadiliko.

Kutokana na umuhimu wa nishati katika maendeleo ya viwanda, ni muhimu kuweka mifumo madhubuti inayohakikisha upatikanaji endelevu na wa uhakika wa nishati kwa ajili ya viwanda hivyo. 

Hii inaweza kujumuisha mambo kama sera za kuvutia uwekezaji katika sekta ya nishati, mazingira wezeshi kwa ajili ya teknolojia za nishati mbadala, na usimamizi thabiti wa rasilimali za nishati ili kuhakikisha kuwa zinatumika kwa ufanisi na kwa manufaa ya maendeleo endelevu ya nchi.

Katika muktadha huu, marekebisho au mapitio ya katiba yanaweza kujumuisha mambo kama:

1. Kutoa kipaumbele kwa maendeleo ya miundombinu ya nishati ili kuhakikisha upatikanaji wa umeme na nishati nyingine kwa viwanda na maeneo mengine ya kiuchumi.

2. Kuweka miongozo na sera za kukuza matumizi ya nishati mbadala na endelevu kama vile nishati ya jua, upepo, na maji.

3. Kuanzisha mifumo ya kisheria na kisera inayosimamia uwekezaji na usimamizi endelevu wa rasilimali za nishati, ikiwa ni pamoja na mikakati ya kuzuia utapeli wa rasilimali hizo.

4. Kuweka miongozo ya kisheria inayohakikisha kuwa upatikanaji wa nishati unazingatia maslahi ya umma na uendelevu wa mazingira.

5. Kukuza utafiti na maendeleo ya kiteknolojia katika sekta ya nishati ili kuongeza ufanisi na kupunguza gharama za uzalishaji wa nishati.

Hata hivyo, ili kupata taarifa sahihi zaidi kuhusu jinsi masuala ya nishati yanavyojumuishwa katika mchakato wa marekebisho au mapitio ya Katiba ya Tanzania, ni vizuri kuangalia rasmi toleo la hivi karibuni la Katiba ya nchi hiyo au kufuatilia mazungumzo na mijadala inayoendelea kuhusu mchakato huo.

[11:23, 14/10/2023] T: Muktadha huu unazungumzia teknolojia za nyuklia za fujo (nuclear fusion technologies) ambazo zimeanza kupata umaarufu tena katika muongo uliopita kutokana na uwezo wao wa kuvuruga katika maeneo mbalimbali, kama uzalishaji wa nishati na usukumaji wa anga, na maendeleo mapya ya kiteknolojia, hasa risti za superconductor zenye joto la juu, ambazo zinaruhusu kuvuka mipaka ya utendaji au kubuni iliyopita.

Teknolojia hizi za nyuklia za fujo zinahusisha mbinu za kuhifadhi plasma, ambapo kuna mifumo mitatu inayoongoza kwa kuhifadhi plasma, yaani, kuhifadhi kwa kutumia nguvu za umeme (magnetic confinement), kuhifadhi kwa kushikamana (inertial confinement), na kuhifadhi kwa kutumia nguvu za umeme na kushikamana kwa pamoja (magneto-inertial confinement).

Kwa ujumla, maoni haya yanaweza kuonyesha hitaji la Tanzania kukuza utafiti wa kisayansi na kiteknolojia katika maeneo ya nishati, iwe ni katika kuzingatia teknolojia mpya za nyuklia au katika kufanya tafiti za kijiolojia kuhusu rasilimali za nishati kama mafuta. Kuwekeza katika utafiti kama huu kunaweza kusaidia kuongeza uhakika wa usambazaji wa nishati na kuongeza ustawi wa kiuchumi wa nchi. Haya ni mawazo yangu

[10:31, 15/10/2023] T: Tanzania ni moja ya nchi zinazojulikana kwa utajiri wake wa rasilimali madini. Madini yamegunduliwa sehemu mbalimbali za Tanzania na yanajumuisha aina kadhaa. Hapa kuna baadhi ya madini muhimu na maeneo yao nchini Tanzania:

1. Dhahabu (Gold): Tanzania ni miongoni mwa wazalishaji wakubwa wa dhahabu barani Afrika. Madini haya hupatikana katika maeneo kadhaa, ikiwa ni pamoja na Mkoa wa Geita, Mkoa wa Mara, na Mkoa wa Shinyanga.

2. Almasi (Diamond): Madini ya almasi hupatikana katika maeneo kama Mkoa wa Mtwara na Mkoa wa Shinyanga. Tanzania ni nchi muhimu kwa uzalishaji wa almasi za ubora wa kimataifa.

3. Tanzanite: Tanzanite ni aina ya kito cha thamani ambacho kinaonekana katika maeneo ya Mererani, Mkoa wa Manyara. Tanzanite ni almasi ya bluu inayopatikana pekee nchini Tanzania.

4. Nikeli (Nickel): Madini ya nikeli yanapatikana katika Mkoa wa Arusha na Mkoa wa Kagera.

5. Urani (Uranium): Rasilimali ya urani inapatikana katika eneo la Bahi, Mkoa wa Dodoma, na katika maeneo mengine. Madini ya urani yamekuwa ya kuvutia kutokana na matumizi yake katika nishati ya nyuklia.

6. Chuma (Iron Ore): Maeneo kama Mkoa wa Lindi na Mkoa wa Mbeya yamegunduliwa kuwa na akiba kubwa ya madini ya chuma.

7. Vito vingine: Tanzania pia ina madini mengine kama vile rubi, emarald, garnet, na mengineyo ambayo yanavuna katika maeneo mbalimbali nchini.

Ni muhimu kuelewa kuwa rasilimali madini ya Tanzania ni muhimu sana katika uchumi wa nchi na zina jukumu muhimu katika mapato ya serikali. 

Hata hivyo, kuna changamoto za usimamizi wa rasilimali hizi ili kuhakikisha kuwa zinaleta manufaa kwa wananchi wote na kwa maendeleo ya nchi. Serikali ya Tanzania imefanya jitihada kurekebisha sera na sheria zake za madini kwa lengo la kuboresha usimamizi na ufanisi wa rasilimali hizi muhimu.

[18:45, 15/10/2023] Ta: Mojawapo ya vifungu muhimu vya Katiba ya Tanzania yanayohusiana na rasilimali ni Ibara ya 8 ambayo inaelezea kanuni za msingi za uongozi wa nchi, ikiwa ni pamoja na kujenga uchumi imara na unaostawi kwa kuzingatia usawa wa rasilimali za nchi. Vilevile, Ibara ya 9 inalinda haki za ardhi na mali na inatoa wajibu wa kuendeleza rasilimali za nchi kwa manufaa ya watanzania wote.Lakini sasa

Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya mwaka 1977 haionyeshi moja kwa moja masuala ya utajiri wa rasilimali madini au usimamizi wa rasilimali madini. Hata hivyo, katiba ina sehemu kadhaa zinazohusiana na masuala ya ardhi, rasilimali, na uchumi. Sheria na sera zinazosimamia utajiri wa rasilimali madini zimebuniwa katika sheria nyingine na kanuni za serikali.mfano 

1. Ibara ya 9 – Uhuru wa Uchumi: Ibara hii inatoa miongozo ya jumla kuhusu utaratibu wa uchumi wa Tanzania na inatamka nia ya serikali ya kuendeleza na kuimarisha uchumi wa taifa kwa kuheshimu masilahi ya kitaifa na kukuza rasilimali na uzalishaji wa ndani.

2. Ibara ya 27 – Haki za Ardhi: Ibara hii inaainisha haki za wananchi wa Tanzania kuhusu ardhi. Masuala yanayohusiana na umiliki wa ardhi na utumiaji wa ardhi, pamoja na masuala yanayohusiana na uhamishaji wa ardhi, yanatawaliwa na sheria na kanuni zinazotokana na katiba.

3. Ibara ya 28 – Uhifadhi wa Rasilimali: Ibara hii inawahimiza wananchi kuhifadhi na kutunza rasilimali za nchi, ikiwa ni pamoja na ardhi, maji, na mimea. Sheria zingine za ardhi na mazingira zinaelekeza jinsi rasilimali hizi zinavyopaswa kutunzwa na kutumiwa.

4. Ibara ya 29 – Matumizi ya Ardhi na Rasilimali: Ibara hii inatamka kuwa utumiaji wa ardhi na rasilimali za taifa unapaswa kuwa kwa manufaa ya umma na maendeleo ya taifa. Sheria za madini na sera za rasilimali zinasisitiza hili kwa njia zaidi.

Inafaa kutambua kuwa sheria za Tanzania, kama vile Sheria ya Madini ya mwaka 2010 na Sheria ya Ardhi ya mwaka 1999, zinatoa miongozo na maelezo zaidi kuhusu usimamizi na utumiaji wa rasilimali madini na ardhi. Vilevile, sera za serikali, mikataba ya uchimbaji, na kanuni za sekta ya madini zinatumika kwa kina katika kusimamia rasilimali madini nchini Tanzania.

Tathmini:

1.   Umuhimu wa Mjadala: Mjadala huu unazingatia suala la kuboresha uwazi na usimamizi wa ziara za viongozi wa serikali, ambalo ni muhimu katika kujenga utawala bora na kuongeza imani ya umma katika serikali.

2.   Uwasilishaji wa Mifano: Mifano uliyoitoa, kama vile tathmini ya tija, udhibiti wa gharama, na mfumo wa utoaji wa taarifa, inaonyesha mbinu za kivitendo za kushughulikia suala hili. Mifano hii inaweza kutoa msukumo wa kuanza mchakato wa kufanya marekebisho katika katiba.

3.   Ushirikiano wa Umma: Mjadala unasisitiza umuhimu wa kushirikisha umma katika masuala ya ziara za viongozi wa serikali. Hii ni muhimu sana kwa demokrasia na uwajibikaji.

Ushauri:

1.   Kuelimisha Umma: Ni muhimu kuanza kampeni za elimu kwa umma kuhusu umuhimu wa suala hili. Wananchi wanapaswa kuelewa jinsi mabadiliko katika katiba yanavyoweza kuboresha uwazi na usimamizi wa ziara za viongozi wa serikali na jinsi wanaweza kushiriki katika mchakato huu.

2.   Kuandaa Mchakato wa Katiba Mpya: Mjadala huu unaweza kuwa mwanzo wa mchakato wa kuandaa katiba mpya au kufanya marekebisho ya katiba iliyopo. Mchakato huu unapaswa kuwa wazi, wa kidemokrasia, na kushirikisha pande zote za kisiasa na kijamii.

3.   Kuhakikisha Utekelezaji: Ni muhimu kuhakikisha kuwa mabadiliko yoyote ya katiba yanatekelezwa kwa ufanisi. Hii inahitaji kuwa na mfumo wa kisheria unaoweka mchakato wa utekelezaji na adhabu kwa wale wanaokiuka miongozo.

4.   Kufuatilia na Tathmini: Baada ya mabadiliko kutekelezwa, ni muhimu kufuatilia na kufanya tathmini ya jinsi yanavyofanya kazi. Hii itawezesha kurekebisha sera au kanuni zinazotekelezwa kulingana na uzoefu halisi.

5.   Ushirikiano na Taasisi za Kimataifa: Ni muhimu kufanya kazi na taasisi za kimataifa na mashirika yanayosimamia uwazi na uwajibikaji ili kujifunza kutokana na mazoea bora duniani na kuchangia katika mikakati ya kimataifa ya kuboresha uwazi katika matumizi ya rasilimali za umma.

Mjadala huu unatoa fursa nzuri ya kuimarisha demokrasia na uwajibikaji nchini na kuhakikisha kuwa ziara za viongozi wa serikali zinawanufaisha wananchi na taifa kwa ujumla.

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Mhe. Samia Suluhu Hassan akiwa kwenye mazungumzo na Rais wa India Mhe. Droupadi Murmu kabla ya kushiriki Dhifa ya Kitaifa katika Ikulu ya India (Rashtrapati Bhawan) iliyopo New Delhi

Ziara hii imekuwa na umuhimu mkubwa katika kujenga na kuimarisha uhusiano wa kidiplomasia kati ya tanzania na india.

Katika ziara yake, Rais Samia alikutana na mwenyeji wake, Rais wa India, na viongozi wengine waandamizi wa India. Viongozi hao walijadili masuala kadhaa yanayohusu ushirikiano kati ya nchi hizi mbili, ikiwa ni pamoja na biashara, elimu, teknolojia, na maendeleo ya kijamii. Makubaliano kadhaa yalifikiwa kama sehemu ya kuboresha ushirikiano wa nchi hizi mbili.

Ziara hii ilishuhudia pia Rais Samia akikutana na wawakilishi wa sekta binafsi na kuwahimiza kuwekeza nchini Tanzania. Alisisitiza fursa zilizopo kwa wawekezaji wa India katika sekta za kilimo, madini, nishati, na utalii. Hatua hii inalenga kuchochea ukuaji wa uchumi na kuongeza fursa za ajira nchini Tanzania.

Tathmini :

1.   Kuimarisha Uhusiano wa Kidiplomasia: Ziara ya Rais Samia nchini India imekuwa fursa muhimu kwa kujenga na kuimarisha uhusiano wa kidiplomasia kati ya nchi hizi mbili. Mazungumzo na makubaliano yaliyofikiwa yanaweza kuleta manufaa kwa pande zote katika maeneo ya biashara, teknolojia, na maendeleo ya kijamii.

2.   Fursa za Uwekezaji: Kusisitiza fursa za uwekezaji kwa wawekezaji wa India ni hatua muhimu katika kuchochea ukuaji wa uchumi wa Tanzania. Sekta nyingi za uchumi zinaweza kunufaika na uwekezaji wa kigeni, na ziara hii inaonyesha dhamira ya serikali ya Tanzania kuvutia wawekezaji.

3.   Usawa wa Kimataifa: Kwa kuwa Rais Samia amefanikiwa katika ziara hii, inaongeza ushawishi wa Tanzania katika jukwaa la kimataifa. Inaonyesha kwamba Tanzania ina jukumu muhimu katika masuala ya kimataifa na inaweza kushirikiana na nchi nyingine kwa mafanikio.

4.   Mchango wa Diplomasia ya Kiuchumi: Ziara hii inaonyesha jinsi diplomasia ya kiuchumi inavyoweza kuleta manufaa kwa nchi. Kujenga uhusiano wa kibiashara na kutafuta fursa za uwekezaji ni njia muhimu ya kuendeleza uchumi wa nchi

Kwa ujumla, ziara ya Rais Samia nchini India ni hatua muhimu katika kuimarisha uhusiano wa kidiplomasia na kukuza maendeleo ya Tanzania. Inasisitiza umuhimu wa diplomasia na ushirikiano wa kimataifa katika ulimwengu wa leo.

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. Samia Suluhu Hassan, ambaye ametunukiwa Shahada ya Heshima ya Udaktari wa Falsafa (Doctorate Honoris Causa) na Chuo Kikuu cha Jawaharlal Nehru huko New Delhi, India. 

1.   Kutambuliwa Kwa Mchango wa Rais: Kutunukiwa Shahada ya Heshima ya Udaktari ni ishara ya kutambua mchango wa Rais Samia katika uhusiano wa kimataifa, maendeleo ya Tanzania, na kazi yake ya kidiplomasia. Hii ni heshima kubwa na inaonyesha jinsi viongozi wanavyoweza kuchukuliwa kama wakiongoza kwa mfano bora.

2.   Kiongozi wa Kwanza Mwanamke: imeonyesha umuhimu wa Rais Samia kuwa kiongozi wa kwanza mwanamke kutunukiwa Shahada ya Heshima ya Udaktari na Chuo Kikuu cha Jawaharlal Nehru. Hii inaashiria mafanikio yake binafsi na kujitolea kwake katika utumishi wa umma.

3.  Uhusiano wa Kidiplomasia: 

Rais Samia amesaidia kuimarisha uhusiano wa kidiplomasia kati ya Tanzania na India. Hii inathibitisha umuhimu wa diplomasia katika kujenga uhusiano wa nchi na jinsi juhudi za kiongozi zinavyoweza kuleta mabadiliko chanya.

4.   Orodha ya Viongozi Maarufu: Anatajwa Rais wa Urusi, Vladmir Putin, na aliyekuwa Waziri Mkuu wa Japan, Shinzo Abe, kuwa ni miongoni mwa viongozi wengine waliohudhuria sherehe za kutunukiwa Shahada ya Heshima ya Udaktari na chuo hicho. Hii inaonyesha Rais Samia kushirikiana na viongozi wengine maarufu duniani.

5.   Ziara ya Kitaifa: Ziara ya Rais Samia nchini India inaonyesha jinsi nchi hizi mbili zinaendeleza uhusiano wa kidiplomasia na ushirikiano wa kiuchumi. Ziara hii inaweza kuleta fursa za kibiashara na ushirikiano wa maendeleo kati ya Tanzania na India.

Hii Ni ishara ya mafanikio ya Rais Samia Suluhu Hassan katika uwanja wa diplomasia na uhusiano wa kimataifa. Inaonyesha umuhimu wa uongozi wa kike na jinsi viongozi wanavyoweza kutambuliwa kwa kujitolea kwao katika kutimiza majukumu yao ya kiongozi wa taifa.

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Mhe. Samia Suluhu Hassan akizungumza wakati wa Dhifa ya Kitaifa aliyoandaliwa na Rais wa India Mhe. Droupadi Murmu katika Ikulu ya India.

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Mhe. Samia Suluhu Hassan akizungumza wakati wa Dhifa ya Kitaifa aliyoandaliwa na Rais wa India Mhe. Droupadi Murmu katika Ikulu ya India.

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Mhe. Samia Suluhu Hassan akisalimiana na viongozi mbalimbali wa Serikali ya India mara baada ya kuwasili Ikulu ya India (Rashtrapati Bhawan) New Delhi kwa ajili ya kushiriki Dhifa ya Kitaifa nchini humo.

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Mhe. Samia Suluhu Hassan akisalimiana na viongozi mbalimbali wa Serikali ya India mara baada ya kuwasili Ikulu ya India (Rashtrapati Bhawan) New Delhi kwa ajili ya kushiriki Dhifa ya Kitaifa nchini humo.

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Mhe. Samia Suluhu Hassan akisaini Kitabu cha Wageni baada ya kuwasili Ikulu ya India (Rashtrapati Bhawan) New Delhi kwa ajili ya kushiriki Dhifa ya Kitaifa nchini humo.

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Mhe. Samia Suluhu Hassan akisalimiana na Rais wa India Mhe. Droupadi Murmu mara baada ya kuwasili Ikulu ya India (Rashtrapati Bhawan) New Delhi kwa ajili ya kushiriki Dhifa ya Kitaifa nchini humo PICHA NA IKULU.

[11:02, 06/10/2023] T: Kuunganisha ulazima wa michezo kwa watoto na ujenzi wa tabia njema na maadili ya uongozi kwenye Katiba tarajiwa ni jambo muhimu kwa maendeleo ya jamii na taifa kwa ujumla. Michezo inaweza kutoa mchango mkubwa kwa kujenga tabia njema na maadili ya uongozi kwa njia zifuatazo:

1. Kukuza Ushirikiano na Timamu: 

Michezo inawafundisha watoto jinsi ya kufanya kazi pamoja kama timu. Ushirikiano ni msingi wa uongozi mzuri, na watoto wanapojifunza kushirikiana katika michezo, wanaweza kutumia ujuzi huu katika maeneo mengine ya maisha yao, ikiwa ni pamoja na uongozi wa kijamii na kisiasa.

2. Kujifunza Maadili ya Uaminifu na Haki: 

Michezo inahimiza haki na uaminifu. Katika michezo, watoto wanajifunza umuhimu wa kufuata sheria na kanuni, kuheshimu wapinzani wao, na kushiriki kwa haki. Hizi ni maadili muhimu ya uongozi, na wanaweza kusaidia katika kuunda viongozi wa baadaye ambao wanazingatia uadilifu na haki.

3. Kujifunza Uwezo wa Kukabiliana na Changamoto: 

Michezo mara nyingi huleta changamoto na ushindani. Watoto wanapojifunza kushindana na kushughulikia ushindi na kushindwa, wanaweza kujenga uwezo wa kukabiliana na changamoto katika maisha yao. Hii ni muhimu kwa uongozi, kwani viongozi wanakutana na changamoto na majukumu makubwa.

4. Kujenga Uongozi wa Kujitolea: 

Kupitia michezo, watoto wanaweza kujifunza umuhimu wa kuwa viongozi wa kujitolea. Wanaweza kujifunza kuwaongoza wenzao, kutoa msaada, na kuwa mfano mzuri kwa wengine. Hii inaweza kusaidia kukuza uongozi wa kijamii na kujitolea katika jamii.

Katika Katiba tarajiwa, ni muhimu kuzingatia umuhimu wa michezo kama sehemu ya mafunzo ya watoto na vijana. Inaweza kujumuisha vipengele vya kukuza michezo shuleni na katika jamii, kutoa rasilimali kwa ujenzi wa miundombinu ya michezo, na kuhimiza ushiriki wa watoto katika shughuli za michezo. Pia, inaweza kutambua michezo kama njia ya kukuza maadili na tabia nzuri za uongozi kati ya vijana.

Kwa kumalizia niwape wengine wachangie, kuunganisha ulazima wa michezo kwa watoto na ujenzi wa tabia njema na maadili ya uongozi kwenye Katiba tarajiwa ni hatua muhimu katika kujenga jamii yenye viongozi wenye maadili na uwezo wa kuongoza kwa haki na uaminifu nakalibisha majadiliano juu ya MADA HII

[11:56, 06/10/2023] M: Any comments kwani ndiyo demokrasia tuliyotewa na kuambiwa is the best.

[12:20, 06/10/2023] K: Mimi kabla ya kugusa umahsusi wa michezo kwa watoto(kwenye katiba) nilete uzoefu kidogo wa nchi za ulaya ambazo zipo katika ushirika na suala la Ujumuishaji wa haki za watoto katika katiba za kitaifa ni sehemu muhimu ya kuwa na sera bora za kitaifa za mtoto

Kwa mfano: Haki za watoto zimejikita katika katiba na sheria za kitaifa kwa njia mbalimbali kote Ulaya, kwa mujibu wa mila mbalimbali za kisheria na misingi ya kisheria, kisiasa, kijamii na kitamaduni. 

Lakini hii pia ni lazima kuwa katika mstari mmoja na Viwango vya kimataifa vinavyopaswa kuheshimiwa na Nchi zote wanachama wa Baraza la Ulaya  ambao ni Mkataba wa Umoja wa Mataifa wa Haki za Mtoto (CRC) huu unatoa masharti kwamba “Nchi Wanachama zitachukua hatua zote zinazofaa za kisheria, kiutawala, na zingine kwa utekelezaji wa haki zinazotambuliwa katika Mkataba wa wa umoja”.

Tanzania katika mchakato huu wa Katiba ya Watu tuna-wajibu wa kuangalia na kujifunza ili kuboresha.

[15:03, 06/10/2023] T: Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania yenyewe haijaainisha moja kwa moja ulazima wa michezo kwa watoto na ujenzi wa tabia njema na maadili ya uongozi. Hata hivyo, sheria na kanuni zinaweza kutumika kuunga mkono malengo haya kwa kutoa miongozo ya kisheria kuhusu masuala husika. Hapa kuna sheria na kanuni zinazoweza kuwa na uhusiano na ulazima wa michezo kwa watoto na ujenzi wa tabia njema na maadili ya uongozi:

1. Sheria ya Elimu (Education Act, 1978): Sheria hii inasimamia mfumo wa elimu nchini Tanzania. Inaweza kutumika kuunda mazingira ambayo michezo inaweza kujumuishwa katika programu za shule kama sehemu ya elimu. Pia, inaweza kutumika kutoa maelekezo kuhusu jinsi michezo inavyoweza kusaidia kujenga tabia njema na uongozi kati ya wanafunzi.

2. Sheria ya Michezo (The Sports Act, 1967): Sheria hii inasimamia masuala ya michezo nchini Tanzania. Inaweza kutumiwa kuhimiza na kusimamia michezo kwa watoto na kutoa mwongozo kuhusu ujenzi wa maadili na uongozi kwa njia ya michezo.

3. Sheria ya Watoto (The Law of the Child Act, 2009): Sheria hii inalenga kulinda haki na maslahi ya watoto. Inaweza kutumika kutoa ulinzi kwa watoto wanaoshiriki katika michezo na kuweka miongozo kuhusu jinsi michezo inavyoweza kuchangia katika ujenzi wa tabia njema na maadili ya uongozi miongoni mwa watoto.

4. Kanuni za Michezo: Wizara ya Michezo inaweza kuandaa kanuni na miongozo ya kufuatwa katika michezo, ikiwa ni pamoja na michezo ya watoto. Kanuni hizi zinaweza kutumika kuweka viwango na miongozo inayohusu usimamizi na maendeleo ya michezo, na pia kuhamasisha michezo kama chombo cha kujenga tabia njema na uongozi.

5. Sheria ya Maadili ya Uongozi (The Leadership Code of Ethics Act, 1995): Sheria hii inahusu maadili ya viongozi nchini Tanzania. Inaweza kutumiwa kuwahimiza viongozi wa michezo na walimu wa michezo kuwa mfano wa kuigwa na kusimamia maadili mema na uongozi bora kwa watoto wanaoshiriki katika michezo.

Kwa kuzingatia sheria na kanuni hizi, serikali na taasisi zinaweza kuunda mazingira na miongozo inayohimiza michezo kwa watoto na kutoa mwongozo wa ujenzi wa tabia njema na maadili ya uongozi katika jamii.

[16:17, 06/10/2023] K: Ndugu @T  Pointi namba 5. Imenifanya nijiulize na hivyo kukurudia unijadilishe hapa ; ikiwa Maadili ya uongozi ipo kama Sheria, je muongozo wa maadili ya kijamii na kibinafsi ambayo kimsingi ndiyo yanaujumuika kuleta Tunu za taifa(ninaweza kukosolewa hapa) VIPI kuhusu mchango wa Makabila takriban 120 nchini? Je Katiba hii mpya sio kwamba inabidi ikusanye tamaduni(Mila na desturi +CHANYA) hizi zaidi ya 120 na kuchukua zile chanya ndio ziunde mambo mawili kwa jiwe moja:

1. Utamaduni wa Taifa

2. Maadili/Miiko ya Taifa

Bila kusahau mchango wa Umoja wa Dini mbalimbali

Hebu nisaidie hapa Ndugu yangu tutafakari pamoja🤔. Zito hili!

[18:28, 06/10/2023] T: Naangalia kwanza katiba ya sasa hiki unachokisema kipoo @Mzee Kinswaga 

 1. Sheria ya Elimu ya mwaka 1978 (Toleo la 2016):

o Sura ya 25: “Michezo na Sanaa katika Elimu.”

 Kifungu cha 102A kinatoa maelezo ya jukumu la michezo katika elimu ya msingi na sekondari.

2. Sheria ya Vyama vya Michezo ya mwaka 1974 (Toleo la 2019):

o Sura ya 316: “Vyama vya Michezo.”

 Kifungu cha 3 kinaweza kutaja umuhimu wa kukuza michezo kwa watoto na vijana.

3. Sheria ya Maendeleo ya Vijana ya mwaka 1994 (Toleo la 2004):

o Sura ya 133: “Maendeleo ya Vijana.”

 Sheria hii inaweza kuwa na vifungu vinavyoelezea mipango na miradi inayohusu michezo na vijana.

4. Kanuni za Elimu (Shule za Msingi na Sekondari) za mwaka 2002 (Toleo la 2014):

o Kanuni hizi zinaweza kuwa na maelezo ya kina kuhusu jukumu la michezo katika shule za msingi na sekondari.

5. Sheria za Usalama na Afya Mahali pa Kazi ya mwaka 2003 (Toleo la 2010):

o Sura ya 297A: “Afya na Usalama katika Michezo na Burudani.”

 Sheria hii inaweza kutoa maelezo kuhusu usalama wa watoto wanaoshiriki katika michezo na burudani.

6. Sheria ya Huduma za Jamii za mwaka 2019:

o Sura ya 421: “Huduma za Jamii kwa Vijana na Watoto.”

 Sheria hii inaweza kutoa maelezo kuhusu mipango na huduma zinazoweza kusaidia katika kuendeleza michezo na maadili ya uongozi kwa watoto.

Ni muhimu kuelewa kuwa sheria na kanuni hizi zinaweza kuwa na vipengele vingine vinavyohusiana na michezo, elimu, na maendeleo ya vijana. Kwa kufuata sheria hizi na kuzingatia muktadha wa kitaifa na wa eneo, serikali za mitaa na mashirika ya kijamii zinaweza kuchukua hatua za kukuza michezo na kuimarisha tabia njema na maadili ya uongozi miongoni mwa watoto na vijana.

[18:33, 06/10/2023] T: Ni kweli kwamba Sheria ya Maadili ya Uongozi (The Leadership Code of Ethics Act, 1995) ina jukumu la kusimamia maadili ya viongozi nchini Tanzania. Sheria hii inalenga kuhakikisha kwamba viongozi wanafanya kazi kwa uwazi, uwajibikaji, na kwa kuzingatia maadili ya uongozi. Inaweza kutumiwa kama mfano wa kuigwa kwa viongozi katika nyanja zote, ikiwa ni pamoja na michezo.

Kuhusu suala la muongozo wa maadili ya kijamii na kibinafsi, ni muhimu kutambua kwamba maadili haya yanachangia sana katika kuunda utamaduni wa taifa na maadili ya taifa. Katika jamii yenye makabila mengi kama Tanzania, kuna utajiri mkubwa katika tamaduni, mila, na desturi za makabila hayo. Kuchukua mambo chanya kutoka kwenye tamaduni hizi na kuyajumuisha katika utamaduni wa taifa ni jambo la muhimu.

Katiba mpya au marekebisho ya Katiba yanaweza kuchukua fursa ya kuweka msingi wa utamaduni wa taifa na maadili ya kitaifa. Hii inaweza kufanywa kwa njia ya kuheshimu na kuyajumuisha mambo chanya kutoka kwa tamaduni, mila, na desturi za makabila yote nchini. Kwa mfano:

1. Utaalamu na Maarifa: Tamaduni za makabila mbalimbali zinaweza kuchangia kwenye utaalamu na maarifa katika maeneo tofauti. Katiba inaweza kuhamasisha maendeleo ya utaalamu na maarifa haya na kuyafanya kuwa sehemu ya utamaduni wa taifa.

2. Mifumo ya Kijamii: Katiba inaweza kuhimiza mifumo ya kijamii inayojumuisha maadili mema na uongozi bora, kwa kuzingatia mchango wa dini mbalimbali na mila za kitamaduni.

3. Lugha na Sanaa: Lugha na sanaa ni sehemu muhimu ya tamaduni. Katiba inaweza kuhimiza utumiaji na uhifadhi wa lugha na sanaa za makabila yote kama sehemu ya utamaduni wa taifa.

4. Haki za Kibinadamu: Katiba inaweza kuhakikisha kwamba haki za kibinadamu zinaheshimiwa katika ngazi zote za jamii, kwa kuzingatia maadili na tamaduni za makabila yote.

5. Utawala Bora: Katiba inaweza kuweka msingi wa utawala bora kwa kuhimiza uwajibikaji, uwazi, na uwazi katika utendaji wa serikali na viongozi.

Kuhusiana na Umoja wa Dini mbalimbali, ni muhimu kuendeleza heshima kwa dini zote na kuweka mazingira ya amani na uvumilivu kati ya waumini wa dini tofauti. Katiba inaweza kutoa ulinzi kwa uhuru wa dini na kuhamasisha ushirikiano wa kidini katika kujenga maadili na utamaduni wa taifa.

Hatua hizi zinaweza kusaidia kuunda utamaduni wa taifa unaounganisha tamaduni chanya kutoka kwa makabila yote na kutoa msingi imara kwa maadili na miiko ya kitaifa. Hii itasaidia kuunda utamaduni wenye msingi wa umoja, amani, na maendeleo kwa taifa lote la Tanzania.

[18:48, 06/10/2023] M: Sehemu ya Elimu. Comoro nadhani pia nchi nyingine zilikuwa chini ya utawala wa Kifansa; wamalizao Sekondari pia hutathimiwa kimichezo. Hivyo tufikirie kwa kina zaidi wazo hili liingie vipi Katibani.

Wachina na Wakorea nadhani wako vizuri sana kimichezo mashuleni. Tunaweza kuiga huko kuona wameweza vipi.

[19:14, 06/10/2023] A: Kuiga viti vizuri ni jambo jema sana

[20:42, 06/10/2023] T: nchi ambazo zimefanya juhudi katika eneo hili:

1. Uchina: Uchina ina sera na mipango inayohimiza maendeleo ya michezo kwa watoto. Wanafanya juhudi kubwa kutoa fursa za mafunzo ya michezo kwa watoto na kuwawezesha kushiriki katika michezo mbalimbali. Nchi hii ina programu za kuchunguza na kuendeleza vipaji vya watoto katika michezo.

2. Ujerumani: Ujerumani ina mfumo wa kuboresha michezo kwa watoto kupitia “Jugend trainiert für Olympia und Paralympics,” ambayo ni mashindano ya michezo kwa shule za msingi na sekondari. Programu hii inahimiza michezo shuleni na kuinua vipaji kuanzia utotoni.

3. Nigeria: Nigeria imeweka sera na mipango inayolenga kuinua vipaji vya michezo kwa watoto. Programu kama “Channels Kids Cup” na “Lagos State Schools Sports Festival” zimekuwa zikionyesha vipaji vya vijana na kusaidia katika kuboresha michezo shuleni.

4. Uholanzi: Uholanzi inajulikana kwa kuwa na mfumo wa michezo wa shule bora na inawashirikisha watoto kwa michezo tangu wakiwa wadogo. Programu za michezo za shuleni zimekuwa zikisaidia kuibua vipaji na kuwawezesha watoto kufanya michezo wanayopenda.

5. Canada: Canada ina programu nyingi za kukuza michezo kwa watoto, ikiwa ni pamoja na “Active for Life” inayosisitiza umuhimu wa shughuli za kimwili na michezo kwa watoto tangu wakiwa wadogo. Nchi hii pia inajulikana kwa kusaidia michezo ya Olimpiki ya Vijana.

Nchi hizi zina sera, sheria, na mipango inayolenga kuinua vipaji vya michezo kwa watoto na vijana, na kusaidia katika ujenzi wa uongozi kati yao. Mifano hii inaonyesha jinsi nchi zinaweza kuweka mfumo wa kukuza michezo kwa watoto na kuwaendeleza kuwa viongozi wa michezo na maadili katika siku zijazo.

[20:53, 06/10/2023] M: Australia je nadhani nao wana mipango mizuri.

[21:18, 06/10/2023] T: Kuweka misingi imara kwa ajili ya michezo kwa watoto na kuimarisha maadili na uongozi kwa njia ya Katiba mpya ya Tanzania inaweza kuhitaji mchakato wa kuzingatia mambo kadhaa. kuna hatua muhimu zinazoweza kuchukuliwa:

1. Kuweka Haki za Watoto katika Katiba: Tuhakikishe Katiba inaainisha haki za watoto, ikiwa ni pamoja na haki ya kushiriki katika michezo na haki ya kupata elimu ya kimwili na kisaikolojia kupitia michezo. Hii itaweka msingi wa kisheria wa kuhimiza michezo kwa watoto.

2. Kutambua Ushiriki wa Michezo katika Elimu: Tuweke msisitizo katika Katiba kuhusu umuhimu wa michezo katika mfumo wa elimu. Inaweza kuhitajika kuwa na maelezo kuhusu jukumu la michezo katika kukuza maadili na uongozi wa watoto.

3. Utekelezaji wa Sheria za Michezo: Tuhakikishe Katiba inatoa msingi wa kisheria wa kuboresha sheria na kanuni za michezo ili ziweze kusimamia masuala ya michezo kwa watoto, pamoja na usalama na maadili.

4. Kuwajumuisha Watoto na Vijana: Tuhakikishe watoto na vijana wanapata nafasi ya kutoa maoni yao katika mchakato wa kutunga Katiba mpya. Kusikiliza maoni yao kutawezesha kujenga Katiba inayowakilisha maslahi yao.

5. Kukuza Ushirikiano na Sekta ya Michezo: Katiba inaweza kutoa mwelekeo wa kuanzisha ushirikiano kati ya serikali, mashirika ya michezo, na sekta binafsi ili kuwezesha uwekezaji katika michezo kwa watoto na vijana.

6. Kuheshimu na Kuthamini Tamaduni za Kitaifa: Katiba inaweza kutambua na kuheshimu tofauti za kitamaduni za makabila yote nchini. Hii inaweza kuhitaji kuweka msisitizo kwenye umuhimu wa kudumisha mila na desturi zenye maadili chanya na kuzichanganya katika utamaduni wa taifa.

7. Kusaidia Umoja wa Dini: Kama sehemu ya kuhimiza maadili na uongozi, Katiba inaweza kutambua umuhimu wa kuheshimu dini mbalimbali na kusaidia ushirikiano kati ya jamii za kidini.

8. Kuweka Malengo na Mikakati: Katiba inaweza kuweka malengo na mwelekeo wa muda mrefu wa kukuza michezo kwa watoto na ujenzi wa maadili na uongozi. Inaweza kuwa na maelezo ya kuanzisha mikakati na programu za kufikia malengo haya.

Kumbuka kuwa mchakato wa kutunga Katiba mpya ni wa kisiasa na unahitaji kushirikisha wadau wote wa jamii. Ni muhimu kuwa na mazungumzo na kujumuisha maoni kutoka kwa wananchi ili kuhakikisha kuwa Katiba inaonyesha mahitaji na matarajio ya watu wa Tanzania.

[21:19, 06/10/2023] K: Naam Nakubaliana nawe Mkuu @T ila swali dogo la nyongeza👋 Tunaweka ”mechanism” ya aina gani kubaini values  tunu chanya ambazo ndizo zitakuwa zinaingizwa katika muundo na maadili ya Taifa katika muktadha wa 1 mpaka 5 hapo juu

[21:22, 06/10/2023] K: Ipo michezo ya wamasai, wandengereko, wayao, wanyambo, wamakonde n.k n.k tuige huko  pia…ili tutengeneze fleva ya Taifa letu inclusively!!

[21:24, 06/10/2023] T: @K Kuweka “mechanism” ya kubaini na kuthibitisha values na tunu chanya ambazo zitaingizwa katika muundo na maadili ya Taifa ni hatua muhimu katika kuhakikisha kuwa viongozi, ikiwa ni pamoja na viongozi wa michezo na walimu wa michezo, wanafuata viwango vya maadili. kuna njia kadhaa za kufanya hivyo katika muktadha wa Sheria ya Maadili ya Uongozi:

1. Kamati ya Maadili: Kuunda Kamati ya Maadili au Tume ya Maadili ambayo inaweza kusimamia utekelezaji wa maadili kwa viongozi na kuweka viwango vya maadili ambavyo vinaweza kujumuisha values na tunu chanya za taifa. Kamati hii inaweza kuhusisha wataalamu wa maadili, wanaharakati wa haki za binadamu, na wadau wa jamii.

2. Mafunzo na Elimu: Kutoa mafunzo na elimu kwa viongozi na wadau wa michezo kuhusu maadili na tunu za taifa. Hii inaweza kusaidia kuwajengea ufahamu wa pamoja kuhusu maadili yanayotakiwa na kuchangia katika kukuza michezo yenye maadili.

3. Mwongozo wa Maadili: Kuandika mwongozo wa maadili au kanuni za uongozi ambazo zinabainisha kwa wazi values na tunu chanya za taifa. Mwongozo huu unaweza kutumiwa kama kipimo cha kuamua kama viongozi wanafuata maadili hayo au la.

4. Uchunguzi na Adhabu: Kuweka mfumo wa uchunguzi na adhabu kwa wale wanaokiuka maadili. Sheria inaweza kuainisha taratibu za kuchunguza na kutoa adhabu kwa viongozi wanaobainika kukiuka maadili ya taifa.

5. Mkutano wa Wadau: Kuandaa mkutano wa wadau ambao wanaweza kuchangia katika kubaini na kuthibitisha values na tunu chanya za taifa. Hii inaweza kuwa jukwaa la mjadala na makubaliano kuhusu maadili ya taifa.

6. Tathmini ya Mara Kwa Mara: Kuweka utaratibu wa tathmini ya mara kwa mara ili kufuatilia na kutathmini jinsi viongozi wanavyotekeleza maadili. Tathmini hii inaweza kujumuisha uchambuzi wa utendaji wa viongozi na viashiria vya kufuata maadili.

7. Ushirikishwaji wa Wananchi: Kuhakikisha wananchi wanashirikishwa katika mchakato wa kubaini na kusimamia values na tunu chanya za taifa. Maoni ya wananchi yanaweza kuwa na jukumu muhimu katika kutoa maoni kuhusu maadili wanayoyatarajia kwa viongozi wao.

Ni muhimu kuzingatia kuwa kuweka mechanisms hizi kutaongeza uwajibikaji na uwazi kwa viongozi na kusaidia kuhakikisha kuwa wanafuata maadili na tunu za taifa. Sheria na miongozo inayoundwa inapaswa kuwa wazi na inayotekelezeka ili kuhakikisha ufanisi katika kusimamia maadili ya uongozi.

[21:27, 06/10/2023] T: Kuhamasisha na kukuza michezo inayohusisha tamaduni na makabila mbalimbali nchini Tanzania ni njia nzuri ya kujenga utambulisho wa kitaifa na kukuza umoja na utangamano wa kitaifa. Kuingiza michezo ya tamaduni na makabila mbalimbali katika fleva ya Taifa ni njia ya kuhakikisha kuwa utamaduni wa Tanzania unajumuisha tofauti na unachanganya tunu chanya kutoka kila eneo la nchi. kuna njia za kufikia hilo:

1. Kuhamasisha na Kusaidia Michezo ya Tamaduni: Serikali inaweza kusaidia na kuhimiza michezo ya tamaduni kwa kutoa rasilimali na kuanzisha programu za michezo kwa makabila yote nchini. Hii inaweza kufanyika kupitia michezo ya jadi kama vile ngoma, mbio za ngalawa, kuruka kamba, na michezo mingine inayohusisha tamaduni za makabila mbalimbali.

2. Kuandaa Michezo ya Kitaifa: Kuandaa mashindano ya kitaifa ya michezo ya tamaduni ambapo makabila mbalimbali yanaweza kushiriki na kuonyesha vipaji vyao katika michezo yao ya jadi. Mashindano kama haya yanaweza kuwa na sehemu ya sherehe za kitaifa na kujenga uelewa na heshima kwa tamaduni zote.

3. Kuingiza Michezo ya Tamaduni Shuleni: Kuingiza michezo ya tamaduni katika mfumo wa elimu kwa shule za msingi na sekondari ili kuwawezesha wanafunzi kujifunza na kuthamini tamaduni za makabila mbalimbali. Hii inaweza kusaidia kujenga uelewa wa kina na heshima kwa tamaduni za kitaifa.

4. Kuunda Faida za Kiuchumi: Kukuza michezo ya tamaduni inaweza kuwa na faida za kiuchumi kwa maeneo husika na taifa kwa ujumla. Kwa mfano, maonyesho ya tamaduni na michezo yanaweza kuwavutia watalii na kuongeza mapato ya eneo husika.

5. Kutumia Teknolojia na Vyombo vya Habari: Kutumia teknolojia na vyombo vya habari kwa kurekodi na kusambaza matukio ya michezo ya tamaduni. Hii inaweza kusaidia kuelimisha na kuhamasisha umma kuhusu utajiri wa tamaduni za Tanzania.

6. Kuhamasisha Ushirikiano wa Makabila: Kuhamasisha ushirikiano wa makabila katika kuanzisha na kusimamia michezo ya tamaduni. Kufanya kazi pamoja kutasaidia kusimamia na kukuza michezo kwa uwiano na haki.

Kwa kufuata njia hizi, Tanzania inaweza kujenga fleva ya taifa inayojumuisha tamaduni na tunu chanya kutoka kila eneo la nchi. Hii itasaidia kuimarisha umoja wa kitaifa na kukuza utambulisho wa Tanzania kama taifa lenye utajiri wa tamaduni na makabila mbalimbali.