[11:52, 03/10/2023] T: Kiongozi mwenye maadili mema kwa kawaida huanzia nyumbani, na hii ni kwa sababu maadili ya mtu yanajengwa na kuimarishwa tangu utotoni na katika mazingira ya familia. Hapa kuna jinsi kiongozi anavyoweza kuonesha maadili mema nyumbani:
1.    Uaminifu: Kiongozi anapaswa kuwa mfano wa uaminifu kwa familia yake. Hii inajumuisha kusema ukweli daima na kutimiza ahadi.

2.    Heshima: Kuheshimu wanafamilia na kuonesha heshima kwa wazazi, wazee, na watoto ni muhimu. Kiongozi anapaswa kuonyesha heshima hii ili kuwahamasisha wengine kuiga.

3.    Uadilifu: Kiongozi anapaswa kuwa mwadilifu katika maamuzi na matendo yake nyumbani. Kutoa haki na kufanya mambo kwa usawa ni sehemu muhimu ya uadilifu.

4.    Kujitolea: Kujitolea kwa familia na kuwasaidia wanafamilia wenzako ni njia nyingine ya kuonesha maadili mema. Kiongozi anaweza kuwa mstari wa mbele katika kutoa msaada na kusaidia wakati wa shida.

5.    Kuonyesha Upendo: Upendo na utunzaji wa wanafamilia ni muhimu. Kiongozi anapaswa kuonyesha upendo kwa maneno na vitendo, kusaidia kuimarisha mahusiano na kuwa na familia yenye furaha.
6.    Kuwa Mfano Bora: Kiongozi anapaswa kuwa mfano bora kwa watoto na wanafamilia wengine. Kuonyesha tabia nzuri na kuwa na nidhamu ni muhimu sana.

7.    Kusikiliza: Kiongozi anapaswa kuwa msikilizaji mzuri na kutoa nafasi kwa wanafamilia kutoa maoni yao na kuelezea hisia zao.
Kwa kuanzia na kuonesha maadili mema nyumbani, kiongozi hujenga msingi imara wa uongozi wenye maadili katika jamii na taasisi nyingine. Kiongozi anayejali maadili hujenga uaminifu na heshima kutoka kwa wafuasi wake na huchangia katika kujenga jamii yenye maadili mema.

[11:57, 03/10/2023] T: Ndio,@~n familia inaweza kumjenga mtoto na kumwezesha kuwa kiongozi bora katika maisha yake na jamii kwa ujumla. Malezi bora na mazingira ya familia yanaweza kutoa msingi imara wa uongozi na kuendeleza maadili mema. Kwamawazo yangu natambua jinsi familia inavyoweza kuchangia katika kumjenga mtoto kuwa kiongozi bora:
1.    Mfano wa Wazazi: Wazazi wanaweza kuwa mfano wa kwanza wa uongozi na maadili kwa watoto wao. Kwa kuwaonyesha watoto upendo, heshima, uadilifu, na uaminifu, wanaweza kuhamasisha tabia hizo kwa watoto wao.
2.    Mazungumzo na Elimu: Kuzungumza na kutoa elimu kwa watoto juu ya maadili, haki, na jukumu lao katika jamii ni muhimu. Kuwafundisha kuhusu dhana kama vile haki za binadamu, usawa, na heshima kwa wengine ni sehemu ya malezi ya kiongozi bora.
3.    Kutoa Fursa za Kujifunza na Kujitolea: Kuwapa watoto fursa za kujifunza na kujitolea katika jamii kunaweza kuwawezesha kujifunza uongozi na kuwasaidia kujenga ujuzi wa kuongoza na kutoa mchango kwa wengine.
4.    Kuhamasisha Ujasiri: Kusaidia watoto kujiamini na kuwapa fursa za kujaribu mambo mapya kunaweza kuwasaidia kuwa viongozi bora. Ujasiri ni sifa muhimu kwa kiongozi.
5.    Kukuza Nidhamu na Uwajibikaji: Kuwafundisha watoto nidhamu na uwajibikaji katika majukumu yao ni muhimu. Kujifunza jinsi ya kusimamia wakati, rasilimali, na majukumu kunaweza kuwa msingi wa uongozi.
6.    Kuunga Mkono Ndoto na Malengo: Kusikiliza na kuunga mkono ndoto na malengo ya watoto ni muhimu. Familia inaweza kuwasaidia watoto kutambua uwezo wao na kuwawezesha kufuata malengo yao.
7.    Kuonyesha Upendo na Kujali: Upendo na kujali ni msingi wa uhusiano mzuri na wanafamilia. Watoto wanaojisikia kupendwa na kuheshimiwa hujenga ujasiri na uwezo wa kuwa viongozi wenye huruma.
Kwa hiyo, familia ina jukumu kubwa katika kumjenga mtoto kuwa kiongozi bora. Ingawa mazingira ya nje ya familia pia yanachangia katika ukuaji na maendeleo ya mtoto, familia ina athari kubwa kwa maadili na uongozi wa mtoto.
[13:29, 03/10/2023] +255 763: t. nakushukulu sana eliminate kama izi zinatakiwa kwenye jamii naaya yote uliyo yaezea yanapo pungua au kukoaekana katika family nilazima ivulugike pekee nakushukulu kwa ufafanuzi na mungu akubaliki

[16:03, 03/10/2023] T: Nashukuru sana kwa maneno yako ya kuelezea hisia zako na kwa kuelewa umuhimu wa kukuza maadili na misingi mizuri katika jamii na katika familia. Ni muhimu sana kuendeleza maadili na misingi kama vile heshima, uaminifu, uadilifu, na upendo kwa sababu hizi ndizo zinazojenga jamii zenye amani, umoja, na maendeleo.
Pia, ni kweli kwamba misingi hii inaweza kuvurugika au kupungua katika jamii na hata katika familia. Ni jukumu letu kama wanajamii na wazazi kuhakikisha tunafanya kazi kwa bidii kuimarisha maadili na misingi hii na kuendeleza mazingira ya kujifunza na kufundisha.
Asante kwa kuelewa umuhimu wa kuchukua hatua katika kuunda jamii na familia zenye maadili mema. Kujitolea kwako kwa hili ni jambo la kupongezwa, na nikutakie heri katika juhudi zako za kuleta mabadiliko chanya katika jamii . Mungu akubariki pia!

[17:23, 05/10/2023] T: Mjadala huu umegusa masuala muhimu yanayohusiana na maadili, uongozi, na jukumu la familia katika kumjenga mtoto kuwa kiongozi bora. 

Hapa ni tathmini fupi ya mjadala huu:
1.    Umuhimu wa Familia katika Kujenga Maadili: Mjadala umesisitiza jinsi familia inavyo jukumu kubwa katika kuunda msingi wa maadili mema kwa watoto. Wazazi na walezi wanaweza kuwa mfano mzuri kwa watoto na kutoa mafundisho ya maadili muhimu.

2.    Kuimarisha Uongozi kwa Kuanzia Nyumbani: Tumekubaliana kuwa kiongozi bora mara nyingi huanzia na kujenga maadili mema. Watoto wanaojifunza uaminifu, heshima, na uadilifu wanaweza kuwa viongozi wenye athari nzuri katika jamii.

3.    Jukumu la Jamii katika Kuendeleza Maadili: Ingawa familia ni muhimu, jamii pia ina jukumu la kuunga mkono maadili mema. Shule, vyombo vya habari, na taasisi za kijamii zina jukumu la kutoa elimu na kuhamasisha maadili katika jamii.

4.    Kukuza Ujasiri na Uwajibikaji kwa Watoto: Uongozi unahusisha ujasiri na uwajibikaji. Watoto wanahitaji kuhamasishwa na kujengewa ujasiri wa kujitokeza kama viongozi na pia kujifunza jinsi ya kusimamia majukumu yao.

5.    Kuleta Mabadiliko Katika Jamii: Kuchukua hatua katika kuendeleza maadili na uongozi kunaweza kuleta mabadiliko chanya katika jamii. Kila mmoja wetu ana jukumu la kuchangia katika kujenga jamii bora.
Kwa jumla, mjadala huu umesisitiza umuhimu wa kuanzia na kujenga maadili mema nyumbani na jinsi hii inavyoweza kuwa msingi wa kuunda viongozi bora na jamii nzuri kwa ujumla. Ni muhimu kuendelea kujadili na kufanya kazi kwa pamoja ili kuleta mabadiliko chanya katika jamii yetu.

Utangulizi

Tathmini hii maalumu inatoa uchambuzi wa mjadala ulioanzishwa kuhusu masuala ya Katiba, katika forum ya katiba ya watu ukianisha utatuzi wa migogoro, na maendeleo ya Tanzania. Mjadala huu ulianza na majadiliano ya kina kuhusu umuhimu wa Katiba na ulienea kwa kugusa mbinu za utatuzi wa migogoro na aina za migogoro, hatimaye kuishia na mapendekezo ya kuboresha hali ya nchi. Tathmini hii inalenga kutoa ufahamu wa kina kuhusu mjadala huo na kutoa tathmini inayoweza kutumika kama mwongozo wa hatua za baadaye.

Misingi ya Katiba

Mjadala ulianza kwa kujadili umuhimu wa Katiba kama msingi wa taifa na mwongozo wa pamoja wa maisha ya wananchi. Ufafanuzi wa kina ulitolewa kuhusu jinsi Katiba inavyotumika kama mwongozo mama wa nchi. Mjadala huu ulionyesha umuhimu wa kuwa na Katiba inayosimamia utawala bora, haki za binadamu, na demokrasia. Kwa kufanya hivyo, mjadala ulitoa ufahamu wa kina kuhusu jinsi Katiba inavyoweza kuchangia ustawi wa taifa.

Mbinu za Utatuzi wa Migogoro

Mjadala ulitoa ufafanuzi wa mbinu tofauti za utatuzi wa migogoro, pamoja na negotiation, mediation, arbitration, na litigation. Kwa kusisitiza umuhimu wa kuchagua mbinu sahihi kulingana na muktadha wa mgogoro, mjadala ulionyesha umuhimu wa utatuzi wa migogoro kwa njia ya amani. Kupitia mjadala huu, ufahamu wa jinsi migogoro inavyosababishwa na kutatuliwa uliongezeka, na pendekezo la kuimarisha misingi ya utatuzi wa migogoro kwenye Katiba liliungwa mkono.

Aina za Migogoro

Mjadala ulionyesha aina mbalimbali za migogoro, kama vile migogoro ya kisiasa, kijamii, kiuchumi, na ya maliasili. Kuelewa aina hizi za migogoro kuliwezesha mjadala kuwa na muktadha sahihi wa changamoto zinazokabiliwa na taifa. Kwa kufanya hivyo, mjadala ulisisitiza umuhimu wa kutumia mbinu sahihi za utatuzi wa migogoro kulingana na asili na muktadha wa mgogoro husika.

Mapendekezo ya Kutekeleza

Mjadala ulitoa mapendekezo kadhaa kuhusu hatua ambazo Tanzania inaweza kuchukua ili kuboresha maendeleo yake. Hatua hizi ni pamoja na kuimarisha utawala bora, kuwekeza katika uchumi na miundombinu, kuboresha elimu na huduma za afya, kulinda mazingira, na kusimamia rasilimali za nchi kwa ufanisi. Mapendekezo ya kuingiza misingi ya utatuzi wa migogoro kwenye Katiba yameonekana kama njia nzuri ya kuhakikisha kuwa migogoro inashughulikiwa kwa njia ya amani na kwa kuzingatia sheria.

Hitimisho

Mjadala huu umeonesha dhamira ya Tanzania katika kuendeleza maendeleo na kujenga amani katika taifa. Tathmini hii inaonesha kuwa Tanzania ina nafasi ya kuwa mfano wa nchi inayojitahidi kuleta maendeleo na kudumisha amani katika eneo la Afrika Mashariki. Ili kufikia malengo haya, ni muhimu kwa serikali kutekeleza sera na mipango inayofaa na kushirikiana na jamii nzima. Tathmini hii inaonyesha matumaini ya kufanikisha maendeleo endelevu na utulivu nchini Tanzania.

Comments

Naibu Msajili wa Vyama vya Siasa, Ahmed Ally Akiteta j Mrajisi wa Asasi za Kirai Zanzibar, Mohamed  Abdallah  pamoja na mjumbe mwalikwa kutoka asasi ya kiraia YPC, Martine Mang’ong’o mara baada ya kumaliza Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa uliofanyika katika Kituo cha Kimataifa cha Mikutano cha Julius Nyerere (JNICC) jijini Dar es Salaam  tarehe 1 Agosti 2023. (Picha na: ORPP)

Msajili wa Vyama vya Saisa, Jaji Francis Mutungi akiteta jambo na Kiongozi wa Chama cha ACT Wazalendo, Zitto Zuberi Kabwe mara baada ya kumaliza Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa uliofanyika katika Kituo cha Kimataifa cha Mikutano cha Julius Nyerere (JNICC) jijini Dar es Salaam  tarehe 1 Agosti 2023.

Mwakilishi wa Chama cha NCCR Mageuzi, Joseph Selasini akichangia mada wakati wa Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa uliofanyika katika Kituo cha Kimataifa cha Mikutano cha Julius Nyerere (JNICC) jijini Dar es Salaam  tarehe 1 Agosti 2023.

Kiongozi wa Chama cha ACT Wazalendo, Zitto Zuberi Kabwe akichangia mada wakati wa Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa uliofanyika katika Kituo cha Kimataifa cha Mikutano cha Julius Nyerere (JNICC) jijini Dar es Salaam tarehe 1 Agosti 2023. Mkutano huo maalumu umewashirikisha baadhi ya viongozi wa dini na wawakirishi kutoka katika Taasisi za kirai kwa lengo la kujadili namna bora ya utengamano baina ya siasa na dini nchini.

Mwenyekiti wa Chama cha Wananchi – CUF Taifa, Prof. Ibrahim Lipumba akichangia mada wakati wa Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa uliofanyika katika Kituo cha Kimataifa cha Mikutano cha Julius Nyerere (JNICC) jijini Dar es Salaam  tarehe 1 Agosti 2023.

Msajili wa Vyama vya Saisa, Jaji Francis Mutungi akiteta jambo na Mhadhiri wa Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kutoka Idara ya Sayansi ya Siasa na Utawala Prof. Alexander Makulilo ambaye alikuwa mtoa mada kuhusu matumizi ya viongozi wa dini katika siasa, mavazi na vitendo vya walinzi wa vyama pamoja na matumizi ya lugha katika mikutano wakati wa Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa uliofanyika leo  jijini Dar es Salaam.

Baadhi ya washiriki wa mkutano maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa nchini wakifuatilia mada kuhusu matumizi ya viongozi wa dini katika siasa, mavazi na vitendo vya walinzi wa vyama pamoja na matumiz ya lugha katika mikutano wakati wa Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa uliofanyika leo  jijini Dar es Salaam.

Mhadhiri wa Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kutoka Idara ya Sayansi ya Siasa na Utawala Prof. Alexander Makulilo akiwasilisha mada kuhusu matumizi ya viongozi wa dini katika siasa, mavazi na vitendo vya walinzi wa vyama pamoja na matumiz ya lugha katika mikutano wakati wa Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa uliofanyika leo  jijini Dar es Salaam.

Mwenyekiti wa Baraza la Vyama vya Siasa, Ndg. Juma Khatib akizungumza jambo wakati wa ufunguzi wa Mkutano maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa ulifanyika katika Kituo cha Kimataifa cha Mikutano cha Julius Nyerere jijini Dar es Salaam leo. Mkutano huo maalumu umewashirikisha baadhi ya viongozi wa dini na wawakirishi kutoka katika Taasisi za kirai kwa lengo la kujadili namna bora ya utengamano baina ya siasa na dini nchini.

Msajili wa Vyama vya Siasa, Jaji Francis Mutungi akizungumza wakati ufunguzi wa Mkutano maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa ulifanyika katika Kituo cha Kimataifa cha Mikutano cha Julius Nyerere jijini Dar es Salaam. Mkutano huo maalumu umewashirikisha baadhi ya viongozi wa dini na wawakirishi kutoka katika Taasisi za kirai kwa lengo la kujadili namna bora ya utengamano baina ya siasa na dini nchini.

Na Mwandishi wetu

Jijini Dar es Salaam, Baraza la Vyama vya Siasa nchini Tanzania liliitisha mkutano wa dharura kwa lengo la kujadili hali ya kisiasa nchini. Mkutano huo ulifanyika na kuhudhuriwa na viongozi wa vyama vya siasa, viongozi wa dini, na wadau wengine.

Akifungua mkutano huo, Mwenyekiti wa sasa wa Baraza la Vyama vya Siasa Tanzania, Juma Ali Khatib, ambaye pia ni Mwenyekiti wa chama cha ADA-TADEA, alieleza kuwa mkutano huo ulikuwa muhimu kutokana na hali ya siasa ilivyokuwa nchini. Aliongeza kuwa walitaka kujadili mambo muhimu ya kitaifa na kutafuta njia nzuri ya kuunganisha nguvu na kusonga mbele kama taifa.

Katika mkutano huo, mada kadhaa zilijadiliwa, zikiwemo masuala yanayohusiana na vyama vya siasa kutumia viongozi wa dini katika shughuli za kisiasa, mavazi yanayovaliwa na vitendo vya walinzi wa viongozi wa vyama, na namna ya kusimamia mali za vyama hivyo. Mada nyingine zilikuwa ni kuhusu lugha inayotumiwa katika mikutano ya hadhara ya vyama vya siasa na shughuli nyingine za kisiasa.

Msajili wa Vyama vya Siasa, Jaji Francis Mutungi, alihimiza washiriki wa mkutano huo kutofautisha kati ya kuhoji na kutoa tuhuma. Aliwataka kujadili kwa uwazi na kistaarabu ili kuleta ushindani mzuri katika siasa na kuhakikisha amani inadumishwa nchini. Alibainisha kuwa Rais Samia Suluhu Hassan anatambua umuhimu wa kuimarisha demokrasia ya vyama vingi na kuleta maendeleo nchini.

Hali ya kisiasa nchini Tanzania imekuwa tete kutokana na mjadala wa uwekezaji katika sekta ya bandari ya nchini. Uwekezaji huo unatazamiwa kufanywa na kampuni ya DPW inayomilikiwa na serikali ya Dubai. Wapinzani wa uwekezaji huo, hususan viongozi waandamizi wa Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA), wamekuwa wakitoa kauli za ukosoaji, hata kufikia kutoa matusi kwa viongozi wa serikali, ikiwemo Rais Samia.

Mkutano huu ulinuia kutafuta njia za kuleta umoja na kuhimiza mazungumzo ya kistaarabu ili kupunguza mvutano wa kisiasa na migogoro. Lengo lilikuwa ni kuhakikisha amani na maendeleo yanaimarika nchini kwa kuheshimu tofauti za kisiasa na kuendeleza demokrasia ya vyama vingi.

[18:19, 19/07/2023] G: Nina swali kidogo la kikatiba. Ni kwa nini ni muhimu kwa wananchi kujua na kuelewa sheria za nchi yao ?

[18:20, 19/07/2023] G: Jamii kubwa ina kumbwa na kazia ya kutojua sheria na kunavifungu hata ukiwa mahakamani vinakubana kutojua sheria naona kama vingi ni kandamizi nafikiri mchakato wa katiba uzingatie utoaji eliimu zaidi

MAJIBU

[18:56, 19/07/2023] b: Kifungu cha 8 cha Kanuni ya Adhabu, Sura ya 16 ya Sheria za Tanzania, kinazingatia kanuni ya msingi ya sheria ambayo inasema “ignorantia legis neminem excusat,” ambayo inamaanisha “kutojua sheria hakumwondolei mtu hatia.” Hii inatumika katika mifumo ya kisheria kadhaa duniani, ikiwa ni pamoja na Tanzania.

Kwa hiyo, kulingana na kifungu hicho cha Kanuni ya Adhabu, kutokujua sheria hakutakuwa ni ulinzi wa kumwondolea mtuhumiwa hatia katika mfumo wa sheria wa Tanzania. Hii inamaanisha kwamba mtu anaweza kuchukuliwa kuwa na hatia na kupatikana na hatia ya kosa la jinai hata kama hawakujua kuwa kitendo chao kilikuwa ni kosa kisheria.

Watu wanapaswa kujua sheria na kuzingatia sheria za nchi wanamoishi ili kuepuka kufanya vitendo ambavyo vinaweza kuwa kinyume cha sheria na kusababisha masuala ya kisheria. Ni jukumu la kila mtu kuwa na ufahamu wa sheria na kuzingatia wakati wote ili kuepuka athari za kisheria.

[19:03, 19/07/2023] G: Huwezi kuona sheria hii tumetohoa kwenye sheria za kikoloni, Bado  kwanini iendelee kuwepo?

[19:05, 19/07/2023] benedicto mvuma24: Kuondoa au kubadilisha kifungu kama hicho katika sheria ni mchakato wa kisheria ambao unahusisha mamlaka husika na taratibu za kisheria. Ili kufanya mabadiliko kama hayo, hatua zifuatazo zinaweza kuchukuliwa:

1. Utambuzi wa hitaji la mabadiliko: 

Jambo la kwanza ni kutambua umuhimu wa kuondoa au kubadilisha kifungu kama hicho. Inaweza kuhitaji tathmini ya kina ya mfumo wa kisheria, mazoea ya kimataifa, na maoni ya wadau mbalimbali, ikiwa ni pamoja na wanasheria, wanasiasa, na wananchi.

2. Kupendekeza mabadiliko: 

Baada ya utambuzi wa hitaji la mabadiliko, hatua inayofuata ni kupendekeza mabadiliko hayo. Hii inaweza kufanywa na mamlaka husika, kama vile bunge au taasisi inayohusika na kuandaa sheria, kama Tume ya Sheria.

3. Mchakato wa kisheria: 

Mabadiliko ya sheria yanahitaji kupitishwa kupitia mchakato wa kisheria. Hii inaweza kujumuisha kujadiliwa na kupitishwa na bunge au chombo kingine cha kutunga sheria kilichopo nchini. Mchakato huu unaweza kujumuisha majadiliano, marekebisho, na kupigiwa kura.

4. Utekelezaji na matangazo: 

Baada ya mabadiliko kuidhinishwa, hatua inayofuata ni kutekeleza na kutangaza mabadiliko hayo. Sheria mpya itahitaji kutekelezwa na mamlaka husika, na wananchi wote wanapaswa kufahamishwa juu ya mabadiliko hayo.

Mchakato huu unaweza kuwa wa kina na unaweza kuchukua muda. Pia, mabadiliko ya sheria yanategemea mamlaka na taratibu za kisheria hapo ndio kazi ya mchakato wa katiiba na sheria unapoanza sasa.

[19:11, 19/07/2023] Ga: Bado ninao sheria hii inahitaji upembuzi yakinifu . Sababu anaeathirika moja kwa moja ni mwananchi wa kawaida. Hatuwezi kuona sheria hii ni kandamizi kwa watu wake?

[19:15, 19/07/2023] A: Kifungu kinachosema “kutokujua sheria hakumwondolei mtu hatia” kimekuwepo katika mifumo mingi ya kisheria duniani, siyo tu katika Sheria za Tanzania. Lengo la kifungu hicho ni kuhakikisha kuwa kila mtu anawajibika kujua na kuzingatia sheria za nchi yake.

Hata hivyo, kuna hoja zinazotolewa na baadhi ya watu kuwa kifungu hiki kinaweza kuwa kandamizi kwa sababu kinaweka jukumu kubwa kwa raia kujua sheria zote, huku mifumo ya kisheria ikiwa na ugumu na uchangamfu mkubwa. Kwa mfano, katika nchi ambazo sheria ni nyingi, ngumu kueleweka au zinabadilika mara kwa mara, inaweza kuwa vigumu kwa mtu wa kawaida kujua sheria zote.

Vilevile, kwa baadhi ya watu, mfumo huu unaweza kuonekana kama unamnyima mtu nafasi ya kujitetea na kuhoji haki yake, hasa katika kesi ambapo mtu anaweza kuwa na uelewa mdogo wa sheria. Hivyo, kuna mjadala unaendelea kuhusu faida na hasara za kifungu hiki katika mifumo ya kisheria.

Ni muhimu kutambua kwamba mifumo ya kisheria inaendelea kubadilika na kuzoea mahitaji ya jamii. Kwa hiyo, ikiwa kuna wasiwasi kwamba kifungu hiki kinaweza kuwa kandamizi au haki za watu zinaweza kuathiriwa, wadau wanaweza kuwasilisha mapendekezo ya marekebisho na kushiriki katika mijadala ya kisheria ili kuboresha mfumo wa sheria.

[19:17, 19/07/2023] G: Kila nikisoma hiki kifungu nachefukwa. @A

Sioni mantiki ya kifungu hiki ,

Mwananchi mlengwa afanye nini ?

[19:20, 19/07/2023] T: Nimecheka sana Mdau “Umechefukwa” yalikukuta nini mahakamani?

[19:22, 19/07/2023] Gia: Moderator @T Nijibu swali langu kwanza .🤒

[19:29, 19/07/2023] Ta: Ili mtuhumiwa Mlengwa Mwananchi aweze kusasisha maarifa yake na kuepuka kutokujua sheria, lazima kama watu tufanye haya

1. Kujifunza sheria: 

Mtu anaweza kuanza kwa kujifunza sheria za nchi kama tunavyofanya hapa. Hii inaweza kujumuisha kusoma vitabu vya sheria, kanuni, na taratibu za kisheria. Pia, mtu anaweza kuhudhuria mafunzo, semina, au warsha zinazohusu sheria au kama hivi ulivyolileta swali lako kwenye forum kama hii.

2. Kupata habari kutoka vyanzo rasmi: 

Serikali na mamlaka husika mara nyingi hutoa habari na vifaa vya kusaidia wananchi kuelewa sheria na sasa naona kunauboreshaji mkubwa unafanyika. Mtuhumiwa Mlengwa anaweza kutembelea tovuti za serikali, kama vile za Wizara ya Sheria, Mahakama, au Idara ya Haki,asdasi za kiraia zinazojihusisha na maswala ya kisheria ambapo wanaweza kupata habari muhimu na nyaraka za kisheria.

3. Kupata ushauri wa kisheria: 

Kwa masuala mazito na ya kisheria, ni muhimu kutafuta ushauri wa kisheria kutoka kwa mwanasheria au wakili. Mwanasheria ataweza kutoa maelezo na mwongozo unaofaa kuhusu sheria na jinsi inavyomhusu mtuhumiwa Mlengwa.

4. Kujiunga na makundi ya kisheria: 

Kuna makundi mengi ya kisheria ambayo mtu anaweza kujiunga nayo ili kujifunza zaidi na kubadilishana uzoefu ambapo wengi hatuuoni umuhimu wa jambo hili. Hii inaweza kuwa ni klabu ya sheria, vyama vya wanasheria, au jumuiya za kisheria za mitaa.

5. Kufuatilia mabadiliko ya kisheria: 

Sheria hubadilika mara kwa mara, na ni muhimu kwa mtu kufuatilia mabadiliko hayo. Kusoma taarifa za kisheria, kufuatilia vyombo vya habari, na kujiandikisha kwa habari za sasisho la kisheria kutoka vyanzo rasmi ni njia nzuri ya kusasisha maarifa.

Kwa kufuata hatua hizi, mtuhumiwa Mlengwa,mwananchi kama wewe uliechefukwa unaweza kuimarisha ufahamu  wa sheria na kuwa na uwezo bora wa kuzingatia sheria na kujitetea katika mfumo wa kisheria na hili nakupongeza sana. Ni muhimu kwamba ushauri wa kisheria uliopewa na mwanasheria wa kitaalamu ni muhimu sana katika masuala ya kisheria hapa tunakupa tu namna bora ya kutochefukwa tena..

[19:33, 19/07/2023] M: Hili hapa “5. Kufuatilia mabadiliko ya kisheria: 

Sheria hubadilika mara kwa mara, na ni muhimu kwa mtu kufuatilia mabadiliko hayo. Kusoma taarifa za kisheria, kufuatilia vyombo vya habari, na kujiandikisha kwa habari za sasisho la kisheria kutoka vyanzo rasmi ni njia nzuri ya kusasisha maarifa.”, ndio muhimu zaidi kwani hiyo kauli msingi wake ni hiyo statement. Ilijengwa katika misingi kuwa utungaji wa sheria ni shirikishi na ni wa wazi, na kila mtu anashiriki kutunga sheria kupitia wawakilishi wake. Kwa hiyo sheria ikitungwa inajulikana. Ndio maana kwa mfano kwenye by-laws kuna hitajio la ile by-law kusudiwa kuchapishwa kwa watu wataoathirika nayo ili waitolee maoni kabla haijatungwa

[19:38, 19/07/2023] G: “Hizo kusasisha na sashisho “ @T & @M Mnatuacha kidogo na Kiswahili hiki yakinifu 🙆🏾‍♂️

[19:43, 19/07/2023] T: KUSASISHA MAARIFA ni mchakato wa kuendelea kujifunza na kuboresha ufahamu wako katika eneo fulani la maarifa. Inahusisha kufuatilia na kujifunza mabadiliko, maendeleo, na uvumbuzi mpya katika eneo hilo ili kuweka maarifa yako kuwa yanakidhi hali ya sasa. 

Kusasisha maarifa kunaweza kujumuisha shughuli kama vile kusoma vitabu, kusoma machapisho ya kisayansi, kusikiliza mihadhara au podcast, kuhudhuria semina au warsha, kujiunga na kozi au programu za mafunzo, kutafiti kwa kutumia vyanzo vya kuaminika mtandaoni, na kujenga uhusiano na wataalamu katika eneo husika.

Umuhimu wa kusasisha maarifa ni kuhakikisha kuwa unakuwa na taarifa na ufahamu wa hivi karibuni katika eneo husika. Hii inakusaidia kuwa na ujuzi unaohitajika, kuweka kasi na mabadiliko ya kiteknolojia, na kuwa na uwezo wa kufanya maamuzi bora na kuchangia kwenye mazungumzo na maendeleo katika eneo hilo.

Kwa mfano, katika mazingira ya kazi, kusasisha maarifa kunaweza kuhusisha kujifunza mbinu mpya za uongozi, teknolojia mpya, au mwenendo wa soko. Katika fani za kisheria, kusasisha maarifa kunaweza kuhusisha kufuatilia marekebisho ya sheria, maamuzi ya mahakama, au mabadiliko katika miongozo ya kitaaluma.

Kwa ujumla, kusasisha maarifa ni mchakato endelevu wa kujifunza na kuboresha ufahamu wako ili kukaa na wakati na kuwa na uwezo wa kufanya maamuzi na kuchangia kwa ufanisi katika eneo lako la maslahi.

[19:50, 19/07/2023] Ta: Neno “SASISHO” linarejelea mabadiliko au habari mpya ambazo hutokea katika eneo fulani au katika kipengele cha maarifa au teknolojia. Sasisho hujumuisha taarifa mpya, maboresho, marekebisho, au maendeleo katika suala husika.

Kwenye muktadha wa maarifa au teknolojia, sasisho ni taarifa au mabadiliko yanayotolewa ili kuweka maarifa na teknolojia katika hali ya sasa. SASISHO linaweza kuwa katika kamusi, Wataalamu wa lugha watatujuza zaidi 

SASISHO linachukuliwa kuwa muhimu kwa sababu inahakikisha kuwa maarifa yanabaki kuwa ya sasa na yanajumuisha maendeleo ya hivi karibuni. Ni njia ya kuweka kasi na mabadiliko katika eneo husika na kuhakikisha kuwa watu wanapata habari mpya na muhimu kwa ajili ya kuboresha ujuzi na ufahamu wao.

Kwa mfano, katika teknolojia ya kompyuta, sasisho za programu ni mabadiliko na marekebisho yanayotolewa na watengenezaji ili kuboresha utendaji, kurekebisha hitilafu, au kusasisha usalama. Katika mazingira ya kisheria, sasisho linaweza kuwa marekebisho ya sheria yaliyofanywa na bunge au uamuzi wa hivi karibuni wa mahakama.

Kwa ujumla, SASISHO ni taarifa au mabadiliko yanayotolewa ili kudumisha maarifa na teknolojia katika hali ya sasa na kukidhi mahitaji ya wakati uliopo. TUENDELEE  SASA

[19:50, 19/07/2023] G: 🙆🏾‍♂️🙌🏾

Ahaaaa @T .

[19:54, 19/07/2023] Ta: Ni kweli @M  Shirikisho na ushiriki wa umma katika utungaji wa sheria ni muhimu sana. Kuwezesha fursa kwa wananchi kutoa maoni na mchango wao katika hatua za awali za utungaji wa sheria, kama vile kuchapishwa kwa sheria kabla haijatungwa, ni njia nzuri ya kuhakikisha kuwa sheria inawajenga na kuwahudumia wananchi ipasavyo.

Kwa kuzingatia misingi hii, wananchi wanaweza kujitayarisha na kufuata sheria kwa ufanisi na kuwa na sauti katika mchakato wa kutunga sheria. Pia, kuhakikisha uwazi na ufikiaji wa sheria kutachochea imani na heshima kwa mfumo wa sheria na kukuza haki na usawa kwa wananchi wote.

[19:56, 19/07/2023] Gidion Na: Wadau, Naomba tujadili madhara ya jumla ya sheria hii. Hatuoni watu wengi wameathirika kutokana na hili? Bado Nina ukakasi kidogo juu ya hili.

[20:05, 19/07/2023] M: Kama ingeruhusiwa ignorance of the law kuwa defense basi hakuna ambaye angehukumiwa maana kila mtu angesema hajui sheria, na wengine wangepretend kutojua. Ndio sababu ikawekwa hiyo responsibility

[20:06, 19/07/2023] M: Hata hiyo kukosea sheria mistake of law ni defense

[20:09, 19/07/2023] M: Na mara nyingi hii maxim inatumika sana (strictly)kwenye kesi za jinai kuliko za madai japokuwa kuna wakati baadhi ya mahakama nchi nyingine zimejaribu kuweka exception lakini katika  very strict circumstances

[20:11, 19/07/2023] T: Ndiyo, katika mifumo mingi ya kisheria, “kukosea sheria” (mistake of law) inaweza kutumika kama ulinzi (defense) katika kesi za jinai. Mistake of law inamaanisha mtuhumiwa anaamini kwamba kitendo alichofanya hakikuwa kinyume cha sheria, hata kama haikuwa kweli.

Hata hivyo, ni muhimu kuelewa kuwa ulinzi wa kukosea sheria (mistake of law) mara nyingi unatumika katika hali maalum na kuna vigezo vinavyopaswa kuzingatiwa. Kwa mfano, kuna tofauti kati ya “kukosea sheria” (mistake of law) na “kukosea ukweli” (mistake of fact).

Katika baadhi ya mifumo ya kisheria, mtuhumiwa anaweza kutumia ulinzi wa kukosea sheria ikiwa kuna sababu halali ya kuamini kwamba kitendo alichokifanya hakikuwa kinyume cha sheria, kama vile kutegemea tafsiri isiyo sahihi ya sheria iliyotolewa na mamlaka husika.

Hata hivyo, inapaswa kuzingatiwa kwamba mifumo ya kisheria inatofautiana kutoka nchi moja hadi nyingine. Sheria na kanuni za kukosea sheria kama ulinzi zinaweza kutofautiana kulingana na nchi na mfumo wa kisheria uliopo. Kwa hiyo, ni vyema kushauriana na mwanasheria au wataalamu wa sheria katika eneo husika ili kupata mwongozo sahihi kuhusu ulinzi wa kukosea sheria katika muktadha maalum wa kisheria.

[20:27, 19/07/2023] G: Kwa kuzingatia hayo mliyosema wadau @Tandawili Machaka na @Msomi Fungo . Nini kifanyike kiwe kama pendekezi kwenye uboreshaji wa katiba yetu?

[21:16, 19/07/2023] T: Sheria ambayo inasema “kutokujua sheria hakumwondolei mtu hatia” inaweza kuwa na madhara kwa wananchi ambao hawana ufahamu wa sheria .Ni kweli yapo baadhi ya madhara yanayoweza kujitokeza:

1. Ubaguzi na kutokuwa na usawa: 

Sheria hii inaweza kuwa na athari tofauti kwa watu kutokana na upatikanaji tofauti wa elimu na ufahamu wa sheria. Wananchi ambao hawana rasilimali au fursa ya kupata elimu ya kisheria wanaweza kuwa katika hatari ya kuwa na ufahamu mdogo wa sheria na, kwa hiyo, wanaweza kuwa katika hatari ya kukiuka sheria bila kujua.

2. Unyanyasaji wa kisheria: 

Katika mifumo isiyo na uwazi au isiyojitosheleza, sheria hii inaweza kuwa chombo cha unyanyasaji wa kisheria. Watu wanaweza kushtakiwa na kupatikana na hatia hata kwa makosa madogo ambayo hawakujua kuwa ni kinyume cha sheria.

3. Kupunguza imani katika mfumo wa sheria: 

Sheria hii inaweza kusababisha wananchi kupoteza imani katika haki na usawa wa mfumo wa sheria. Wanaweza kuona mfumo wa sheria kama kandamizi au unaowalenga, hasa ikiwa hawawezi kujitetea kwa kutokujua sheria.

4. Uwezekano wa kukosa haki ya kujitetea: 

Sheria hii inaweza kuwanyima watuhumiwa fursa ya kujitetea kwa kutumia kutokujua sheria kama ulinzi wao. Watu wanaweza kuwa na hatia na kupatikana na hatia bila kujua au kuelewa kabisa matokeo ya vitendo vyao.

Lazima mfumo wa sheria kuzingatia uwazi, upatikanaji wa elimu ya kisheria, na kuhakikisha kuwa haki za wananchi zinalindwa. Pia, inapaswa kuwepo njia za kuhakiki mifumo ya sheria ili kuondoa ubaguzi na kuhakikisha kuwa haki za watu zinaheshimiwa.

[21:22, 19/07/2023] T: Katika kuandaa katiba mpya, kuna mambo muhimu ambayo yanapaswa kuzingatiwa linapokuja suala la sheria na haki za msingi. Hapa kuna mambo kadhaa ambayo yanaweza kuzingatiwa:

1. Uhuru wa kujieleza na haki za msingi: 

Katiba inapaswa kulinda uhuru wa kujieleza, uhuru wa vyombo vya habari, uhuru wa kujumuika, na uhuru wa dini na imani. Pia, inapaswa kutoa ulinzi kwa haki za binadamu za msingi kama vile haki ya usawa, uhuru wa kibinafsi, na haki ya kupata haki ya haki.

2. Utawala bora na uwajibikaji: 

Katiba inapaswa kusisitiza umuhimu wa utawala bora, uwajibikaji wa viongozi, uwazi, uwazi, na uwajibikaji kwa wananchi. Inaweza kujumuisha mifumo ya usimamizi wa rasilimali za umma, uwepo wa tume huru za uchaguzi, na utaratibu wa kisheria wa kuchunguza na kushughulikia vitendo vya rushwa.

3. Uhuru wa Mahakama na utawala wa sheria: 

Katiba inapaswa kuhakikisha uhuru wa Mahakama na kujenga utawala wa sheria. Inaweza kuhusisha uhuru wa majaji, uhuru wa kufanya maamuzi kwa haki, na ulinzi dhidi ya ubaguzi na upendeleo.

4. Ulinzi wa haki za watu wachache na makundi yaliyotengwa: 

Katiba inapaswa kuhakikisha ulinzi na usawa kwa watu wachache na makundi yaliyotengwa, kama vile wanawake, watoto, watu wenye ulemavu, wazee, na wachache wa kikabila. Inaweza kujumuisha hatua za kuboresha usawa wa kijinsia na kuondoa ubaguzi katika jamii.

5. Ushiriki wa umma na demokrasia:

Katiba inapaswa kuwezesha ushiriki wa umma na kuwawezesha wananchi kushiriki katika mchakato wa maamuzi ya umma na kuwajibika kwa viongozi wao. Inaweza kujumuisha haki ya kupiga kura, uwepo wa vyombo vya uwakilishi, na mifumo ya ushiriki wa wananchi katika maamuzi ya umma.

6. Mfumo wa haki na utekelezaji: 

Katiba inapaswa kuhakikisha kuwa mfumo wa haki ni wa haki, ufanisi, na unapatikana kwa wote. Inaweza kujumuisha haki ya kupata msaada wa kisheria, uhuru wa kufanya malalamiko na kusikilizwa kwa haki, na uwepo wa mfumo wa kisheria uliowazi na unaofuata kanuni za haki na usawa.

Kufanya mchakato wa katiba mpya uwe shirikishi na kuhusisha maoni na maslahi ya wananchi wote. Mchakato wa kuandaa katiba mpya unapaswa kuwa wazi, uwazi, na kuzingatia misingi ya kidemokrasia na haki za binadamu Wanasheria wako hapa watatudadavulia zaidi.

[21:27, 19/07/2023] G: Hakika kwa hili Grace works on disposition minds.Umefungua uelewa Mpana sana katika hili. @T: NYONGEZA…

Katika kuandaa katiba mpya, kuna mambo kadhaa yanayopaswa kuzingatiwa linapokuja suala la sheria na kanuni za kukosea sheria (mistake of law). Ninanyongeza muhimu yanayoweza kuzingatiwa pia:

1. Uhuru wa kujieleza na haki za binadamu: 

Katiba inapaswa kuhakikisha uhuru wa kujieleza na haki za binadamu zinalindwa ipasavyo. Hii ni pamoja na uhuru wa kutoa maoni, kukusanyika, na kueleza fikra bila kuingiliwa na serikali au vyanzo vingine vya mamlaka.

2. Uwazi na upatikanaji wa sheria: 

Katiba inapaswa kuhakikisha uwazi na upatikanaji wa sheria kwa wananchi. Sheria na kanuni zinapaswa kuwa wazi, rahisi kueleweka, na kupatikana kwa urahisi ili kila mtu aweze kuzijua na kuzingatia.

3. Elimu ya kisheria: 

Katiba inaweza kuzingatia umuhimu wa elimu ya kisheria kwa umma. Hii inaweza kujumuisha kutoa elimu ya kisheria na ufahamu wa sheria kwa wananchi ili waweze kuelewa na kuzingatia sheria zao.

4. Kanuni ya “kutokujua sheria”: 

Katiba inaweza kuamua jinsi sheria na kanuni za kukosea sheria (mistake of law) zinavyotumika. Inaweza kubainisha ikiwa kukosea sheria linaweza kutumiwa kama ulinzi na vigezo vinavyopaswa kuzingatiwa katika kesi hizo.

5. Usawa mbele ya sheria: 

Katiba inapaswa kuhakikisha kuwa kila mtu anasimama mbele ya sheria bila ubaguzi. Sheria zinapaswa kutumika kwa usawa na haki kwa watu wote, bila kujali hadhi yao au nafasi yao katika jamii.

6. Ushirikishwaji wa umma: 

Katiba inaweza kuweka utaratibu wa kushirikisha umma katika mchakato wa kuunda na kuboresha sheria. Hii inaweza kujumuisha kutoa fursa kwa umma kutoa maoni na kuchangia katika hatua za awali za utungaji wa sheria.

Mchakato wa kuandaa katiba mpya unahitaji kuzingatia mahitaji na maoni ya wananchi, misingi ya demokrasia, na heshima ya haki za binadamu. Ushauri wa wataalamu wa sheria na mchakato wa kujadiliana na wananchi ni muhimu katika kuhakikisha kuwa sheria zinajengwa kwa njia ambayo inaweka msingi wa haki, usawa, na utawala bora.

[08:50, 20/07/2023] +255: Najaribu kuwaza kwa sauti! Sheria zilizopo sasa pia zinafaa sana kutumika na ziko sawa ila swali tunawezaje kuwageuza watu specifically wenye vyeo fulani,viongozi mfano tumeona hata kwenye awamu iliyopita pia alichokisema mzee Rostam mahakama sometimes Zina operate kwa simu(maelekezo). Je nini kifanyike watu kuheshimu sheria na zikafatwa bila kujali huyu ni nani??? Pili nini kifanyike mihimili hii iwe na nguvu na ifanye kazi bila kuingiliwa??? Tunahitaji professionals ambao hawateuliwi na mtu yeyote??? Nafikiri kuna nafasi haziitaji siasa, uteuzi nakadhalika. Kuna haja ya kuliweka sawa hili maana hata tukipata katiba mpya bado tunapata shida ya namna ya hii taasisi kuwa 100% independent.

[12:37, 20/07/2023] M: Shida inakuja pale mtu anajua wazi kuwa kwa hili, kwa wakati huu ni kosa. Lakini anataka kulihalalisha kwa kisingizio cha demokrasia uhuru wa maoni.

[14:12, 20/07/2023] T: Mtu anajua wazi kuwa anafanya kosa lakini anajaribu kulihalalisha kwa kisingizio cha demokrasia au uhuru wa maoni inaweza kuwa ngumu na inahitaji kutafakari kwa kina juu ya masuala ya maadili na utawala bora. Mimi naona  mambo muhimu yanayoweza kuzingatiwa kushughulikia hali kama kwa mtazamo wangu ni haya:

1. Kujikagua kimaadili: Mtu anaweza kuanza kwa kujiuliza maswali ya maadili juu ya kitendo anachokusudia kufanya. Anaweza kujiuliza ikiwa kitendo hicho kinaendana na kanuni za maadili na thamani za jamii, haki za binadamu, na haki za wengine.

2. Kuheshimu sheria na katiba: Mtu anapaswa kuzingatia kwamba demokrasia na uhuru wa maoni vina mipaka na vinapaswa kuheshimu sheria na katiba ya nchi. Uhuru wa maoni hauhusu kufanya mambo yoyote bila kuzingatia sheria na kanuni zilizopo.

3. Kupata ushauri wa kitaalamu: Mtu anaweza kutafuta ushauri wa kitaalamu kutoka kwa wataalamu wa sheria au washauri wengine ili kupata mwongozo kuhusu hatua wanayokusudia kuchukua na jinsi inavyolingana na sheria na maadili.

4. Kuzingatia maslahi ya umma: Ni muhimu kuzingatia maslahi ya umma na athari za kitendo hicho kwa jamii na taifa kwa ujumla. Kitendo ambacho kinaweza kuwa kinyume cha sheria au kanuni kinaweza kuathiri vibaya wengine na kuleta athari mbaya katika jamii.

5. Uwazi na uwajibikaji: Ni muhimu kuwa na uwazi na uwajibikaji katika kuchukua hatua. Mtu anaweza kujitahidi kujieleza kwa uwazi kuhusu nia na mawazo yake, na pia kuwajibika kwa matendo yake mbele ya wengine na mbele ya sheria.

6. Kufuata taratibu za kisheria: Ikiwa mtu anaamini kuwa sheria na kanuni za sasa hazilingani na maadili au matakwa ya demokrasia, wanaweza kutumia taratibu za kisheria za kuleta mabadiliko au kufanya kampeni ya kisheria ili kufikia lengo lao.

Kwa ujumla, ni muhimu kuzingatia kanuni za maadili, sheria na katiba ya nchi, na maslahi ya umma katika kuchukua hatua na kutoa maoni. Uhuru wa maoni unapaswa kwenda sambamba na wajibu na heshima kwa sheria na haki za wengine.

[14:21, 20/07/2023] Mzee K: 👍🏿👍🏿

[14:46, 20/07/2023] T: Maswali yako ni muhimu na yanaelekeza kwenye changamoto kubwa za kujenga na kudumisha utawala bora, uhuru wa taasisi, na kuhakikisha kila mtu anaheshimu sheria bila kujali cheo chake au nafasi yake katika jamii. Kufikia malengo hayo, kuna mambo kadhaa ambayo yanaweza kuzingatiwa:

1. Utawala bora na uwazi: Kujenga utawala bora unahitaji uwazi, uwajibikaji, na uwazi katika taasisi za serikali na mifumo ya kisheria. Serikali inapaswa kuwa wazi na kutoa taarifa kwa umma juu ya shughuli zake, na taasisi za kisheria zinapaswa kufanya kazi kwa uwazi na uwajibikaji ili kujenga imani ya umma.

2. Uhuru na uhuru wa taasisi: Uhuru wa mihimili ya serikali, kama vile Mahakama, Bunge, na Serikali, ni muhimu sana. Kuhakikisha mihimili hii inakuwa huru na haiingiliwi na mamlaka nyingine kunahitaji kuweka katiba na sheria ambazo zinalinda uhuru huo na kusimamia kwa kina.

3. Kupambana na rushwa na ufisadi: Rushwa na ufisadi ni moja ya changamoto kubwa inayohatarisha uhuru na utawala bora. Kuhakikisha kuwa taasisi za kupambana na rushwa zina nguvu na uhuru wa kufanya kazi yake bila kuingiliwa na mtu yeyote ni muhimu katika kupunguza athari za rushwa.

4. Uteuzi na upatikanaji wa wataalamu: Kuhakikisha taasisi za serikali na mifumo ya kisheria ina wataalamu waliojizolea uzoefu na ujuzi katika fani zao ni muhimu. Uteuzi unapaswa kutegemea sifa na uwezo wa mtu na siyo upendeleo wa kisiasa au mengineyo.

5. Elimu ya kisheria na uelewa wa umma: Kutoa elimu ya kisheria na kuelimisha umma juu ya haki na wajibu wao chini ya sheria na katiba inaweza kusaidia kujenga utamaduni wa kuheshimu sheria na kusaidia watu kuelewa jinsi taasisi za serikali zinavyofanya kazi.

Kwa ujumla, kujenga taasisi huru, kuhakikisha utawala bora, na kuwajibika kwa wote, inahitaji juhudi za pamoja za serikali, taasisi za kiraia, na wananchi wenyewe. Kufanya mabadiliko hayo yanaweza kuchukua muda na jitihada, lakini ni muhimu katika kujenga jamii yenye usawa, yenye haki, na yenye kuheshimu sheria Nashukuru hili leo limeongelewa sana Pale ukumbi wa Jakaya Kikwete katika  kikao cha wajumbe wa tume ya haki jinai, dpc na wahariri wa vyombo vya habari kilichomalizika hivi punde