[17:37, 23/05/2023] T

Madaraka ya Rais ni mamlaka na nguvu zilizotolewa kwa Rais wa nchi kwa mujibu wa katiba na sheria za nchi husika. Madaraka ya Rais yanajumuisha wajibu wa kusimamia serikali, kutekeleza sera za nchi, na kuongoza shughuli za kiutawala na kisiasa.

Kwa ujumla, madaraka ya Rais yanajumuisha mambo yafuatayo:
1.    Uteuzi wa viongozi: Rais anayo mamlaka ya kuteua na kusimamia viongozi wa serikali na taasisi mbalimbali. Hii inaweza kujumuisha uteuzi wa Mawaziri, wasaidizi wa Rais, majaji, maafisa wa serikali, na wengine.

2.    Utekelezaji wa sheria na sera: Rais ana jukumu la kusimamia utekelezaji wa sheria na sera za nchi. Hii inaweza kujumuisha kusaini sheria, kuongoza na kusimamia shughuli za serikali, na kuhakikisha utekelezaji sahihi wa sera za umma.

3.    Uongozi wa kisiasa: Rais ni kiongozi wa kitaifa na kisiasa wa nchi. Anawakilisha nchi ndani na nje, na ana jukumu la kuweka mwelekeo na maono kwa taifa. Rais anaweza kushiriki katika mikutano ya kimataifa na kuwa msemaji mkuu wa sera na masuala ya kitaifa.

4.    Amri Jeshi Mkuu: Katika nchi nyingi, Rais ni Amiri Jeshi Mkuu wa majeshi ya nchi. Ana jukumu la kusimamia ulinzi na usalama wa nchi na kuwaongoza vikosi vya jeshi.

5.    Utawala bora: Rais ana jukumu la kuhakikisha utawala bora na kutekeleza haki za binadamu. Hii inaweza kujumuisha kuheshimu demokrasia, kusimamia utawala wa sheria, na kuhakikisha uwajibikaji na uwazi katika utendaji wa serikali.
Ni muhimu kutambua kuwa madaraka ya Rais yanaweza kutofautiana kutoka nchi moja hadi nyingine, kulingana na katiba na mfumo wa serikali uliopo. Madaraka hayo yanapaswa kutumiwa kwa faida ya umma na kwa kuzingatia misingi ya demokrasia, utawala bora, na haki za binadamu.

[17:42, 23/05/2023] K: 

Madaraka ya Rais katika Katiba ya Tanzania yamefafanuliwa katika sehemu mbalimbali za Katiba. Hapa kuna maelezo ya jumla kuhusu madaraka ya Rais yanayotajwa katika Katiba ya Tanzania:
1.    Mkuu wa Nchi: Rais wa Tanzania ni Mkuu wa Nchi na ndiye anayewakilisha Tanzania ndani na nje ya nchi.

2.    Mkuu wa Serikali: Rais wa Tanzania pia ni Mkuu wa Serikali na ana mamlaka ya kuteua na kusimamia viongozi wa serikali, ikiwa ni pamoja na Waziri Mkuu na Baraza la Mawaziri.

3.    Amri Jeshi Mkuu: Rais wa Tanzania ni Amiri Jeshi Mkuu wa Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania (JWTZ) na ana mamlaka juu ya ulinzi na usalama wa nchi.

4.    Serikali ya Utekelezaji: Rais ana mamlaka ya kusimamia utekelezaji wa sera na mipango ya serikali, na anawajibika kuhakikisha kuwa serikali inafanya kazi kwa ufanisi na kulingana na matakwa ya Katiba.


5.    Uteuzi na Kuondoa Madarakani: Rais wa Tanzania ana mamlaka ya kuteua na kuwafuta kazi watumishi wa umma, ikiwa ni pamoja na viongozi wa ngazi za juu na wa mahakama.

6.    Utawala wa Sheria: Rais ana jukumu la kulinda, kuheshimu, na kutekeleza Katiba ya Tanzania. Rais pia ana mamlaka ya kuwasilisha au kusaini sheria, na kutekeleza mamlaka ya kuwajibika katika mfumo wa haki na mahakama.
Ni muhimu kutambua kuwa madaraka ya Rais yanapaswa kutumika kwa kuzingatia misingi ya demokrasia, utawala bora, na haki za binadamu, kama ilivyoainishwa katika Katiba ya Tanzania. Madaraka ya Rais yanapaswa kutumiwa kwa manufaa ya umma na kuheshimu mfumo wa usawa wa madaraka uliopo katika taasisi zingine za serikali.

73.-(1) Katika utekelezaji wa madaraka ya Rais kwa mujibu wa  Sura hii na kwa kuzingatia masharti ya ibara ndogo ya (3), Rais ana mamlaka ya kuanzisha au kufuta nafasi za madaraka katika utumishi wa
Serikali ya Jamhuri ya Muungano.
 

(2) Rais atakuwa na madaraka ya kuteua watu wa kushika nafasi za madaraka ya viongozi wanaowajibika kuweka sera za idara na taasisi za Serikali, na watendaji wakuu wanaowajibika kusimamia utekelezaji
wa sera za idara na taasisi hizo katika utumishi wa Serikali ya Jamhuri ya Muungano

Kifungu hiki cha 73, hususani cha pili hapo juu, ndicho kwa mtazamo wangu kinachonipa shida kwani kinampa Rais madaraka makubwa sana ya kuteua watendaji wakuu karibu wote serikalini na kwenye Taasisi za Uma. Kifungu hiki, pia kinaonekana ni miongoni mwa vifungu vilivyopendekezwa na Tume ya Jaji Warioba kufutwa kama sijakosea. Mbali ha hivyo ni miongoni mwa vifungu vinavyopigiwa kelele na wanaharakati, vyama vya upinzani na wachambuzi wa masuala ya kisiasa; kuwa ndicho chanzo mojawapo cha kuyumba kwa utawala bora katika nchi yetu.

Kwa mtazamo wangu, hatari ya kuendelea kuwa na kifungu hiki katika Katiba yetu chini ya mfumo wa demokrasia  wa siasa za vyama vingi nchini; ni ule ukweli kuwa kinatoa fursa kwa chama cha siasa kilichopo madarakani
kujipendelea na kujiimarisha kwa lengo la kuhakikisha kuwa kinabakia madarakani. Endapo ikitokea kikashindwa uchaguzi, chama kilichoshinda, dhahiri nacho kitatumia pia fursa hiyo hiyo; kuteua watendaji wakuu wengine wapya kabisa kushika nafasi serikalini na kwenye taasisi zake.

Hii maana yake nini, ni kwamba wimbi kubwa la wananchi hasa wanasiasa, kukihama chama kilichoanguka kwenye uchaguzi na kujiunga na chama kilichoshinda. Kwani wanasiasa hawazaliwi wapya ghafla. Bali ni hao hao watakaocheza mchezo wa kuhama hama.

Tumeshuhudia hayo yakitokea Zambia, Malawi na Kenya na kupelekea vyama vikubwa vilivyouondoa utawala wa kikoloni vya  UNIP (Zambia), MCP (Malawi),  na KANU nchini Kenya, kuhamwa na wanasiasa na wanachama wao pia wakikimbilia kujiunga na vyama vilivyoshinda chaguzi. Na hatimaye, vyama hivyo aidha kufa kabisa, au kuendelea kubakia ulingoni mwa siasa vikiwa taabani.

Naamini, mfumo huu wa uteuzi wa watendaji wakuu serikalini na taasisi zake, tukiondokana nao, ili kuwa na utaratibu mwingine wa nafasi hizo wateuliwa wake kuwa chini ya mamlaka nyinginezo za umma kwa mujibu wa Katiba tarajiwa na sheria zitakazotungwa; vyama vya siasa vinaposhindwa kwenye uchaguzi, naamini vitaendelea kubaki hai vikiwa na mategemeo ya  kurudi madarakani tena.

Kuna sababu nyingine mbili zaidi muhimu kuhusu ulazima wa kukibadili kifungu hiki. Moja ikiwa ni kumpunguzia Rais mzigo mkubwa wa majukumu yake. Na pili kumwondolea wingi wa lawama kila baadhi ya watendaji aliowateua wanapovurunda.

Haya ni maoni yangu. Wataalamu wa masuala ya Katiba na Sheria, na pia wanasiasa na wanahistoria wabobezi, wanaweza kunisahihisha, kuyaweka vizuri zaidi au kutokukubaliana nami.

[14:05, 25/05/2023] T: Kifungu cha 73, hasa kifungu cha pili, kinachohusu uteuzi wa watendaji wakuu serikalini na taasisi za umma. Ni wazi kwamba una wasiwasi kuhusu madaraka makubwa yanayotolewa kwa Rais katika kuteua watendaji hao.
Wewe unaamini kuwa Kifungu hiki kinatoa fursa kwa chama kilichopo madarakani kujiimarisha na kubakia madarakani kwa kuteua watendaji wanaowafaa. Aidha, unataja kuwa hali hiyo inaweza kusababisha wanasiasa kuhama kutoka chama kilichoshindwa kwenda chama kilichoshinda, na hivyo kusababisha vyama kukosa uimara na kudhoofisha utawala bora.
Unaona kuwa ni muhimu kubadili Kifungu hiki ili kupunguza mzigo mkubwa wa majukumu kwa Rais na pia kumwondolea lawama wakati watendaji wanaoteuliwa wanapofanya makosa.
Ni muhimu kutambua kuwa maoni yako yanategemea mtazamo wako binafsi na uzoefu wako. Kuna wataalamu mbalimbali wa masuala ya katiba, sheria, siasa, na historia ambao wanaweza kuwa na maoni tofauti kuhusu suala hili. Tunawakaribisha…
Kwa kawaida, mchakato wa kubadili kifungu chochote cha katiba ni jambo la kisiasa na linahitaji mjadala mpana na makubaliano ya pande mbalimbali. .
Ni vyema pia kutafuta utafiti na mawazo ya wataalamu wa masuala ya katiba na sheria ili kupata ufahamu zaidi juu ya mifumo mbalimbali ya uteuzi wa watendaji wakuu na athari zake kwa utawala bora.

[14:19, 25/05/2023] T: Kama mwananchi, wa kawaida jukumu langu muhimu katika kuhakikisha utawala bora na mifumo ya demokrasia inafanya kazi vizuri. Hapa kuna baadhi ya majukumu muhimu ambayo naona yanatuhusu kwa sasa
Kuelimika: kujifunza kuhusu Katiba, sheria, na taratibu za nchi yangu. kufahamu haki na wajibu wangu kama raia na uelewe jinsi mifumo ya serikali na uongozi inavyofanya kazi.
hata kama si dhambi kushirikiana na vyama vya siasa na wanaharakati: kujiunga na vyama vya siasa au makundi ya wanaharakati ambao wanapigania utawala bora na mageuzi ya kweli ya katiba. Kwa kushiriki katika mijadala na shughuli za kisiasa, unaweza kusaidia kushinikiza mabadiliko yanayolenga kuboresha mifumo ya uteuzi wa watendaji wakuu.
Kushiriki katika mchakato wa katiba: natamani kila mara kushiriki katika mijadala na mchakato wa kutunga na kurekebisha katiba ya nchi yetu. kutoa maoni yangu na shirikisha mawazo yangu kuhusu uteuzi wa watendaji wakuu na masuala mengine yanayohusu utawala bora.
Nimesoma kila neno mzee wangu @M  nikatambua bado tunasafari ndefu mno. ya kuyajuahaya. mambo…mjadala umeanza rasmi
[16:08, 25/05/2023] S: RAIS NI TAASISI NA SIO MTU! 

Hapo unasemaje mtaalamu? Madaraka ya Rais yapo kitaasisi zaidi na sio mtu!
[16:18, 25/05/2023] Pasta Martin: Hizo ni political jargons tu hazina maana yoyote!

Hebu weka taasisi ya urais halafu tusiwe na rais halafu tuone kama taasisi itaendesha the executive branch.

Urais ni mtu kwanza. Hiyo mnayoita taasisi ni “ways and means” tu za kutekeleza kazi ya urais.

Simplicity and transparency breeds trust.
[17:12, 25/05/2023] P: Natamani tulichambue hili kiundani zaidi… tunaposema rais ni taasisi tunamaanisha nini? Na je tukija kwenye maamuzi anae amua ni rais “mtu” au ni rais “taasisi”?
 

[17:26, 25/05/2023] P: Zipo nchi ambazo wanaweza kutumia  msemo wa “Rais ni Taasisi” na kweli kwa vitendo iko hivyo.Sisi kuna vitu bado ni nadharia zaidi kuliko uhalisia.

Hatuna mifumo halali, imara, na ya wazi inayokubalika kisheria na kuaminiwa na raia inayoweza kufanya kazi effectively with less human intevention na ikaleta matokeo tarajiwa.

Bado hatujafika huko, hata kama Katiba tunayotumia inaonekana kusema hivyo.

Sisi Urais bado ni mtu zaidi kuliko taasisi. Japo ni kweli Rais anapovurunda itasemwa urais ni taasisi ili kuficha udhaifu wake, hata kama ndiye anayefanya maamuzo karibia yote ya katika ofisi anayotumikia. 

[19:10, 25/05/2023] T: Kwa kweli, kauli “Rais ni taasisi na sio mtu” inalenga kuelezea kwamba madaraka na mamlaka ya urais yapo zaidi katika mfumo na taasisi ya urais, badala ya kuzingatia mtu binafsi anayeshikilia nafasi hiyo.
Katika demokrasia nyingi, ikiwa ni pamoja na mfumo wa serikali ya urais, rais ni kiongozi mkuu wa nchi na mkuu wa serikali. Hata hivyo, ni muhimu kutambua kwamba madaraka na mamlaka ya rais yanatokana na katiba, sheria, na mfumo wa serikali uliopo, badala ya kuwa na misingi ya kibinafsi ya mtu anayeshikilia nafasi hiyo.
Rais ni mwendelezo wa taasisi ya urais, na madaraka yake hupitishwa kutoka kwa rais anayemaliza muda wake kwenda kwa rais mpya anayechaguliwa au kuteuliwa. Hii inahakikisha utulivu na mwendelezo wa uongozi katika nchi.
Kwa hiyo, madaraka ya rais hayategemei sana utu au matakwa ya mtu binafsi, bali yanategemea katiba na taratibu za kikatiba zilizowekwa. Kwa mfano, katiba inaweza kutoa mamlaka ya rais kuteua maafisa wa serikali, kusimamia jeshi, kuwa mkuu wa sheria, kutunga sera za umma, na kufanya maamuzi mengine muhimu kwa niaba ya nchi.
Wakati mwingine, kauli hii hutumiwa pia kusisitiza kwamba madaraka ya rais yanapaswa kufuata misingi ya utawala bora, uwajibikaji, na uhuru wa taasisi zingine za serikali. Rais anapaswa kufanya kazi kwa mujibu wa katiba na sheria, na sio kwa maslahi yake binafsi au ya kikundi fulani.
Kwa hivyo, ni muhimu kuheshimu taasisi ya urais na kuhakikisha kuwa madaraka ya rais yanatumika kwa faida ya umma na kwa kuzingatia misingi ya demokrasia na utawala bora. SIJUI NIMEELEWEKAAAAAAA

[19:33, 25/05/2023] T: Ni kweli kwamba rais ni taasisi na sio mtu binafsi. Neno “rais” linarejelea nafasi au cheo cha uongozi katika serikali au taasisi nyingine.
Madaraka ya rais hutokana na muundo wa taasisi na mfumo wa serikali uliowekwa na katiba au sheria za nchi husika.
Rais ni kiongozi wa nchi ambaye amepewa jukumu la kuongoza serikali na kuwakilisha taifa.
Katika nchi nyingi, madaraka ya rais yamehifadhiwa katika katiba na sheria za nchi.
Rais anashikilia madaraka ya kisheria na kiutendaji yanayomruhusu kutekeleza majukumu yake kwa niaba ya wananchi na taasisi za serikali.
Madaraka ya rais hutofautiana kutoka nchi moja hadi nyingine, lakini kwa ujumla yanajumuisha mambo kama vile:
1.    Uteuzi na uongozi wa baraza la mawaziri: Rais anateua mawaziri na viongozi wengine wa serikali na anawajibika kwa utendaji wao. Hii inamruhusu rais kuongoza na kusimamia shughuli za serikali.
2.    Utawala wa sheria: Rais anaweza kuwa na madaraka ya kutekeleza sheria na kusimamia mfumo wa haki. Hii inaweza kujumuisha uteuzi wa majaji na uamuzi juu ya msamaha wa adhabu.
3.    Sera na diplomasia: Rais anawakilisha nchi yake katika uhusiano wa kimataifa na ana jukumu la kuweka sera za nchi katika maeneo kama biashara, usalama, na diplomasia.
4.    Amri za kijeshi: Rais anaweza kuwa mkuu wa majeshi na kuwa na mamlaka ya kutoa amri kwa jeshi la taifa. Hii inajumuisha kufanya maamuzi kuhusu usalama wa kitaifa na kushughulikia migogoro ya kijeshi.
5.    Ushauri na mwongozo: Rais anaweza kuwa na jukumu la kutoa mwongozo na ushauri kwa serikali na taasisi zingine za umma. Hii inaweza kujumuisha kushiriki katika mikutano ya sera na kuweka ajenda za kitaifa.
Ni muhimu kuelewa kuwa madaraka ya rais yanategemea taasisi na siyo tu mtu binafsi.
Ingawa rais anashikilia nafasi hiyo kwa muda uliowekwa, taasisi ya urais huendelea kuwepo na kazi ya rais inaweza kubadilika kulingana na sheria na taratibu zilizowekwa.
Kwa hivyo, kimsingi, nafasi ya rais ni taasisi inayosimamia mamlaka na majukumu yaliyowekwa kwa mujibu wa sheria na mfumo wa serikali, na sio kikomo cha mamlaka yaliyotumiwa na mtu mmoja.

Wadau watanisahihisha ….
[20:21, 25/05/2023] K: Hii hoja inanirejesha kwenye andiko langu Mwanzo kabisa wa mjadala kwamba Tanzania kwa asilimia 90 tuna Kanuni, miongozo, taratibu na Sheria nzuri…ILA sasa tatizo letu ni WATU (kiwango cha UTU)  ujazo wa itu ndani ya wale wanaopewa madaraka, nafasi au ajira kwenye kusimamia, kuamua na kuelekeza ni kidogo sana!!!so , uraishauna shida shida ni aina ya mtu anayekaa hapo

[22:13, 22/05/2023] +255 6: Nazani njia sahiii ya kutoa elim nikuwatumia maAFSA ardhi kushiriki kwenye mikutano ya vitongoji,mitaa,vijiji,kata,na wilaya kwenye vile vikao vyao na hao waende na kupewa nafasi ili wapate kuifikisha elim na njia sahii ya matumizi bora ya ardhi naomba kuwakilisha

[22:15, 22/05/2023] K: @T hoja/swali la @G Linaniletea tafakuri chokonozi kwamba baada ya KATIBA kupitishwa rasmi ni muhimu sana na tena ni HaKI kurudi tena kwa wananchi wa ngazi za vijiji kuwaelimisha juu ya Sheria mbalimbali kama tunataka kuona IMPACT chanya za “ownership of the Constitution” ili pia kudhibiti wale “watukutu” Kwenda na Fedha za mgharibi kuwatumia kwa manufaa yao na waliowatuma

[22:19, 22/05/2023] K: Na hawa maafisa wa ardhi wa Wilaya kama si Kata/Tarafa lazima wawe na checks and balance kwa kuripoti kila kikao na progress na appraisals zao zioneshe ufanisi wake based na productivity ya ardhi uchumi, Kilimo n.k n.k

[22:20, 22/05/2023] M: Sawa kutoa elimu baada ya katiba mpya ni hoja ya msingi sana. Elimu hii itabidi itolewe kwa Watanzania wote siyo wa vijijini pekee yao.

[22:25, 22/05/2023] K: Kwa maana nyingine kuwe na M&E ya Task za wilaya kwa wilaya au Halmashauri kwa halmashauri

Hapa inatufikisha kwenye issue ya utawala na udhibiti (Management&Administration) ya mihimili yote mitatu Serikali, Bunge na Mahakama Katiba imetupa muundo huu je utawala na udhibiti (Management&Administration) ukoje KiKATIBA?@T

Mjadala unaendelea..

Ni kweli kwamba upatikanaji wa elimu juu ya sheria na matumizi bora ya ardhi ni muhimu sana kwa watanzania ili kuwawezesha kuelewa haki zao, wajibu wao, na kushiriki kikamilifu katika maendeleo ya nchi. Hapa kuna njia kadhaa ambazo zinaweza kusaidia kutoa elimu juu ya sheria na matumizi bora ya ardhi kwa watanzania:

    Elimu shuleni: Ni muhimu kuimarisha mtaala wa shule ili kujumuisha masomo yanayohusu sheria, katiba, na masuala ya ardhi. Hii itawezesha watoto kujifunza kuhusu haki na wajibu wao mapema katika maisha yao.

    Kampeni za elimu: Serikali, taasisi za kiraia, na mashirika mengine yanaweza kufanya kampeni za elimu katika jamii kwa kutumia njia mbalimbali kama vile mikutano, semina, warsha, na matangazo ya redio na televisheni. Kampeni hizo zinaweza kulenga maeneo ya vijijini ambapo ufahamu wa sheria na masuala ya ardhi ni mdogo.

    Vituo vya usaidizi wa kisheria: Kuweka vituo vya usaidizi wa kisheria katika maeneo mbalimbali ni njia nyingine nzuri ya kutoa elimu na msaada kwa watanzania kuhusu sheria na masuala ya ardhi. Vituo hivyo vinaweza kutoa ushauri wa kisheria, kutoa mafunzo, na kusaidia katika utatuzi wa migogoro ya ardhi.

    Utoaji wa machapisho na rasilimali: Serikali inaweza kuchapisha na kusambaza machapisho, vipeperushi, na rasilimali nyingine zinazoelezea sheria na taratibu za matumizi bora ya ardhi kwa lugha rahisi na inayoeleweka. Rasilimali hizo zinaweza kusambazwa katika shule, vituo vya umma, na kwenye maeneo ya umma kama vile ofisi za serikali.

    Matumizi ya teknolojia: Kuendeleza mifumo ya kidijitali na matumizi ya teknolojia ya habari na mawasiliano (TEHAMA) inaweza kuwa njia nzuri ya kufikisha elimu kuhusu sheria na matumizi bora ya ardhi. Hii inaweza kujumuisha tovuti za serikali zinazotoa habari na rasilimali, programu za simu za mkononi zinazotoa ushauri wa kisheria, na matumizi mengine ya TEHAMA kwa ajili ya kuelimisha umma. 

[21:35, 22/05/2023] T: Kuna sababu kadhaa zinazochangia migogoro ya ardhi nchini Tanzania, zikiwa ni pamoja na:

1. Upungufu wa sheria na sera za ardhi: Sheria na sera zisizo wazi, zilizopitwa na wakati, au zisizotekelezwa ipasavyo zinaweza kusababisha migogoro ya ardhi. Mfumo wa kisheria unaweza kukosa miongozo ya kutosha juu ya umiliki wa ardhi, usajili, na matumizi bora ya ardhi.

2. Upungufu wa usimamizi na utekelezaji: Utekelezaji duni wa sheria na sera za ardhi, ikiwa ni pamoja na ucheleweshaji wa usajili na uamuzi wa migogoro ya ardhi, unaweza kuchochea migogoro kati ya wamiliki wa ardhi na watumiaji wengine.

3. Migogoro ya mipaka: Kutokukamilika kwa mipaka ya ardhi, migogoro ya mipaka kati ya vijiji, wilaya, au mikoa inaweza kusababisha migogoro ya ardhi. Hii inaweza kutokea kutokana na ukosefu wa mipango madhubuti ya upangaji wa ardhi na ucheleweshaji wa mchakato wa kupima na kutambua mipaka rasmi.

[10:09, 17/05/2023] G👉👏: WADAU “KATIBA YA WATU”

Julai 2, 1992, Bunge la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania lilipitisha sheria ya kuruhusu kurejeshwa kwa mfumo wa vyama vingi vya siasa.

tumepiga hatua, lakini, mpaka hii leo, bado upinzani kwa wengine unatafsiriwa kama ni uadui, na wakati mwingine ni uhaini.

Ni busara kutambua, kuwa wakati umebadilika. Mtanzania wa mwaka 1977 si Mtanzania wa mwaka 2023. Ni Zaidi ya miaka 40 atiii..

Hoja hii ya Katiba si kama inzi anayetua na kuruka. Hoja ya Katiba kwa sasa inaongozwa na kundi kubwa la vijana wanaotaka mabadiliko. 

Hawa si inzi wanaotua na kuruka, ni siafu wanaokuja kwa kuongezeka idadi yao. Na hili Rais wa sasa ameliona hili na ndio maana ameridhia tuanze tu..

Na harakati za Watanzania kutaka marekebisho ya Katiba zina muda mrefu. Hizi si harakati mpya. Si harakati za chama au kikundi kidogo cha ’wapinzani’ wasioitakia mema nchi hii naamini hapana.. 

Siku zote, yamekuwa ni madai ya msingi ya Watanzania, bila kujali tofauti zao za kiitikadi, kidini, rangi na makabila.

Kama ni shauri mahakamani, basi, lilishafunguliwa zamani. Kinachofanyika sasa ni mwendelezo tu wa shauri lenyewe 

Si wengi, miongoni mwetu vijana wa sasa, wenye kumbukumbu ya ukweli huu ama kuyasoma na kuyatambua haya.. 

Ninachoomba katika forum hii ya KATIBA YA WATU, baada ya kupitia Nondo zinazoshuka hapa hebu kwa uchache tukumbusheni sisi wengine nini kilitokea miaka ya tisini, ilikuwaje hadi Julai 2, 1992 bunge likaridhia? Nani waliendesha harakati hizi za kudai mabadiliko? Na walipata kashikashi na upinzani wa namna gani?

[10:22, 17/05/2023] T: Nasoma Neno kwa neno script safi hii ngoja niifanyie kazi….Wadau wote wako hapa Duuuh! hoja imejengwa hii haya twende sawa 👍🏼

MAJIBU…

[15:04, 17/05/2023] T: Tayari mwaka 1991 vuguvugu la kudai vyama vingi na Katiba mpya lilikwishakuanza. 

Wakati huo madai makubwa yalikuwa mawili; 

Vyama vingi na Marekebisho ya Katiba. 

Wapo hapa mnaokumbuka ’ KAMAKA’- Kamati ya Marekebisho ya Katiba iliyoundwa na wanaharakati. 

Ikumbukwe, kuwa hayo yalikuwa ni madai ya Watanzania ndani ya mfumo wa chama kimoja.

Chifu Abdallah Fundikira aliongoza Kamati iliyoundwa, si na Serikali, bali wanaharakati, kuratibu mchakato wa kudai vyama vingi na Katiba mpya.

Hata wakati huo, Mzee Ali Hassan Mwinyi, kama Rais, aliweka ‘ mkwara’, kuwa madai hayo yasiendeshwe na watu au makundi ya watu bila kibali cha Serikali. Presha ya madai ilipoongezeka, wapo wazee wanakumbuka  jinsi Mzee Ali Hassan Mwinyi aliweza kusoma alama za nyakati. 

Mzee Mwinyi Alizungumza pale Chuo Kikuu Mlimani na kuweka bayana dhamira ya Serikali ya kuunda ‘ Tume ya Nyalali’ . Tume hiyo ilizunguka nchi nzima kuwauliza Watanzania kama wanataka kuendelea na Chama kimoja au Vyama vingi.

Chifu Fundikira alipata kutamka; kuwa huko ni kupoteza muda na fedha za wananchi. Itakumbukwa pia, Mabere Marando alikuwa Katibu wa Kamati ile ya wanaharakati ya kuratibu mchakato wa madai ya kuwapo na vyama vingi na marekebisho ya Katiba.

……………… Twendelee Sasa

[10:30, 17/05/2023] A: Kwa katiba yetu ya sasa wabunge wanawajibika kwa nani?

Nimejaribu kusoma waliotangulia hapo kuangalia mgawanyo wa majukumu katika mihimili yetu hii mitatu. 

Ni kweli chanya ni chache sana ukilinganisha na hasi. Mimi nitajikita kujaribu kujua kwa katiba yetu ya sasa hawa wabunge wanawajibika kwa nani? Je, mwezi kwa mwezi hawa watu wanatoa ripoti ya shughuli zao kwa nani? Je boss wa wabunge ni nani?

Maana kwa sasa hapa nchini ikiwa mbunge wewe tayari ni tajiri mkubwa na hakuna wa kukugusa. Na isitoshe kwa sasa ubunge imekuwa ndiyo mafanikio na siyo utumishi tena. Watu wananunua magari ya bei za juu na vitu vingine vya bei kubwa sana. Ubunge kwa sasa imekuwa ni kitega uchumi na siyo utumishi wa wananchi tena. 

Na kwasababu wananchi hali zao ni duni wabunge wamekuwa Miungu watu kwenye majimbo yao. Mbunge anaweza kupita na kugawa chumvi ili kuwapoza wananchi. Na baada ya miaka mitano atapota tena kuomba kura. Hakuna wa kumpima hakuna ripoti yoyote ya alichokifanya.

Na kwa sababu ya vyama  vingi wabunge sasa hawaondolewi kuhofia kushindwa kwenye uchaguzi. 

Kwenye katiba hii napendekeza pawepo na check and balance kwenye bunge.

Pawepo na aina mbili ya Assembly

1. Lower Assembly

2. Upper Assembly

[10:33, 17/05/2023] A: Lower Assembly

Hawa wawe ni hawa wabunge wanaochagulia kwenye majimbo na hawa ndio wanaowakilisha wananchi moja kwa moja. Hawa ni mdomo wa wananchi. Huku ndiko watakako toka mawaziri. Lakini mienendo yao itakuwa monitored na Upper Assembly

[10:37, 17/05/2023] A: Upper Assembly

Hawa watapatikana kutokana na utaalam wa aina tofauti tofauti. Watakuwepo wawakilishi wa tasnia hizo na kutoka katika kundi hili tutapata makatibu wakuu wa wizara.

Makatibu watakuwa watendaji wakuu wa Wizara lakini mawaziri watakuwa viongozi wa wizara.

Hiyo itafanya mawaziri wawe wakuu kwenye wizara lakini Bunge la Lower Assembly litakuwa monitored na Upper Assembly

Tukitaka kuweka check and balance ya uhakika. Expenses haziepukiki.

Hata ni mawazo yangu

[10:40, 17/05/2023] +255 67: Samahani: Umelielewa swali langu?

[10:42, 17/05/2023] T: fafanua swali ueleweke zaidi wadau watalijibu..lakini Msajili huteuliwa na Rais

[10:50, 17/05/2023] A. Na ninavyoona upande wa Mahakama hakuna changamoto nyingi. Lakini huku kwenye Bunge na Serikali naweza kuliita hili bunge la katiba ya sasa ni Bunge la Serikali.  Siyo bunge la wananchi.

Mbunge anachaguliwa baada ya kuchaguliwa haonekani kwenye jimbo lake. Kila siku tunapishana na wabunge  wote huku Dar. 

Kilio changu kikubwa kabisa ni kuhusu hawa wabunge. Katiba ya Watu lazima ilete solution katika hili. 

Ikiwezekana Mahakama iwe na meno ya kung’ata hawa wabunge.

[10:55, 17/05/2023] +255 : Sasa ulikuwa unazunguka nini? Nilitaka tu kujua anavyopatikana huyo msajili! Kumbe anateuliwa na Rais kama Mwenyekiti wa Tume ya Uchaguzi? Yaani Mwenyekiti wa Chama cha Siasa ndiye anayemteua Msajili wa Vyama vya Siasa? Na Mgombea Urais ndiye anayemteua Mwenyekiti wa Tume ya Uchaguzi? Sina maswali ya ziada kwa leo.

[11:44, 17/05/2023] F: Ombi langu kwa mwenye uelewa atupe case study ya nchi ambayo ina utaratibu wa namna wanavyopatikana hawa wafuatao: (1) Msajili wa vyama vya siasa na (2) Mwenyekiti wa tume ya taifa ya uchaguzi, wao wamefanikiwaje na kama udhaifu upo ni udhaifu gn @~ Tandawili Machaka

[11:58, 17/05/2023] +255 76: Anzia Kenya hapo. Ukisoma (ukitafuta) mwenyewe itasaidia. 

Vile vile usisahau kupitia malalamiko ya uchaguzi kwenye baadhi ya nchi kama Marekani zenye ‘katiba bora’. Mwisho unaweza kuangalia uapishwaji wa Mfalme hapo Uingereza na mapokeo yake

[12:01, 17/05/2023] K: Natofautiana na wewe kwa asilimia kubwa ; umekiri kuwa Wabunge uwajibikaji wao una maswali (**hili ni la kujadili lirekebishwe )

Pia umependekeza mabadiliko ya mfumo wa Bunge (**sio vibaya tu kujadili hili pia )

Hoja yako ya pili  imeambatana na kauli za vijembe juu ya ukwasi wa wabunge kuonyesha  namna “unavyoumizwa “ na matumizi yao. 

Ila pia umependekeza muundo ambao utaathiri “separation of powers” kwa kuleta mkanganyo wa Katibu mkuu kuwa bosi wa waziri kwenye upper assembly lakini wakiwa wizarani bosi ni Waziri anaye tokana na lower assembly nadhani unaona mkanganyiko huo.

Umehitimisha pia kwa kusisitiza kuwa gharama haziepukiki katika uongozi wa nchi ( ingawa nadhani Unamaanisha ilimradi wabunge waishi kimaskini ) 

Tukitaka Tanzania iliyoendelea Kiuchumi haya mawazo lazima yachakatwe kwa umakini

Tufikiri miaka 200 baadaye ambapo kizazi chetu cha tano ndio kitafaidi

[12:28, 17/05/2023] +255 76: Kwa hoja hii kumbe shida ni watu wanaochaguliwa na sio Bunge

[12:53, 17/05/2023] A: Katika nchi nyingi zilizofanikiwa duniani zinatumia mfumo wa Bicameral legislature than Unicameral legislature

Nitaeleza zaidi kuhusu mambo haya mawili. Lakini kwa sasa ngoja nilitolee ufafanuzi suala ambalo umeliiya ni vijembe

Ni kweli kabisa mbunge ni mtumishi wa umma hatakiwi kuonesha kiburi na kuvimba. Na pia sijasema wabunge wawe masikini bali nimesema kuwa ubunge kwa sasa imekuwa kama kitenge uchumi na sio utumishi.

Sasa nakuja kuongelea wazo langu la kuhusu Bicameral legislature

Kwa sasa hapa Tanzania tupo na bunge la aina moja tu kwamba hakuna anayewamulika hawa wabunge wanajiongoza wao wenyewe tu. Lakini tukiwa na mfumo wa Bicameral legislature tunakuwa na mmoja anamsimamia mwingine kwa namna nyingine.

[12:58, 17/05/2023] D: Hivi kuna mtu anaijua Katiba na Mfumo wa Bunge la China?

[13:07, 17/05/2023] A: Kwa kiasi kidogo nimejaribu kufuatilia maandiko kadha wa kadha kuhusu bunge la china.

Bunge la china linaitwa National People’s Congress

Hawa huchaguliwa kisha huingia kwenye congress na hawalipwi maana ni kazi ya utumishi. Mwaka 2018 lilikuwa na watu 2,980. 

Huwa wanakutana mara in full mara moja kwa mwaka kwa muda wa wiki mbili. Lakini wamekasimu madaraka yao kwenye Standing Committee of the National People’s Congress

Hawa wapo kama watu 170 hivi.

Mfumo wa china ni unicameral legislature hii ni kutokana na utaratibu waliojiwekea wa kuwa na Chama kimoja

[13:08, 17/05/2023] A: NB: Huo ubunge wa china ni kujitolewa hawalipwi

[13:40, 17/05/2023] P: Umeeleza vzr sana.

Sisi bado tuna hungovers za mfumo wa chama kushika hatamu, ambapo Rais (the executive branch) hutakiwa kuwa overpowering ya mifumo mingine, albeilt implicitly. And it is by design and deliberate ili kumpa Mwkt wa chama dola kubaki supreme, indeed.

Huko tunakotoka mpaka hapa tulipo, hii separation of power ilifanywa kinadharia zaidi kuridhisha uwepo wa serikali inayoeleweka katika anga za kimataifa, but in reality, tuna mfumo wa kijanja sana ambao unampa Rais na Serikali, too much power to always arm-twist the other two branches of govt to comply with whatever the executive branch desires.

Yes, kwa Tanzania, checks and balances is a mere gimmick to fool the unlearned minds but it’s rarely practised in a real sense of the word. Bunge halina chombo cha kuli regulate linapokuwa dhaifu na kupitisha mambo ya hovyo. 

Bunge letu ni extention of the executive branch zaidi kuliko kuwa a regislative assemby inayowakilisha wananchi kutunga sheria za kujiongeza wenyewe kama wenye nchi.

Bunge letu linaheshimu, kutii, a kuopa zaidi Rais na Serikali yake kuliko wananchi waliowachagua. 

And you know why? Because our MPs aree too politically minded. Always thinking and calculating about the next election!

Wanamwogopa n kumsifia Rais muda wote kwa sababu Rais ndiyo pia Mwkt wa chama kinachowapa nafasi wabunge wote nafasi kugombea na kupata hizo nafasi. Usipo mwogopa na kumsifia Rais bungeni na popote unapoenda kama mbunge unajiweka kwenye hatari ya kuwa booted out kwenye teuzi za baadae.

All this goes back to mfumo uliowekwa kijanja tangu mwanzo; wa kubakiza Rais na Serikali yenye nguvu mno juu ya branches nyingine za kiutawala.

With this approach, you can forget good governance, and you can definately forget maendeleo ya nchi na watu wake for the next 200 years!

Na kuhusu tofauti ya mishahara ya wabunge na Mawaziri kutosogeleana na ya watumishi wengine wa chini, tatizo ni lile lile. Nani atam regulate nani?? 

Fikiria Bunge hujipangia mishahara yake na kumtega Rais apitishe. Akiwagomea na wao wanamsubiri akiwapelekea mapendekezo yake wamshughulikie! 

Hakuna chombo cha tatu cha kucheck na kubalance off hii power struggle kwenye mambo yenye adverse consequences kwa nchi.

I mean, it’s just a mess.

Live Long Tanzania. God bless the URT🇹🇿🇹🇿🇹🇿

[14:11, 17/05/2023] K: You put it Bluntly. But ndio as we are working towards a ‘Constitutional reformation’ hivi vipengele kimoja baada ya kingine lazima kiwe addressed once and for the next 200yrs

[14:15, 17/05/2023] A: Asante sana kwa maelezo yako haya.

Mimi sitaki niongelee sana kuhusu vyama vya siasa. Maana vyama vya siasa vilianza kwenye karne ya 17 huko uingereza na vikasambaa sehemu mbalimbali karne ya 18 baada vikaimarika kwenye karne ya 19. Lakini dunia ilikuwepo kabla ya hapo na watu walikuwa wakiongozwa na Ideology za kidini. 

Lazima turudi kwenye drawing board tujiulize je, ni nini lengo letu hasa kama nchi kuwa na vyama vingi?

[14:17, 17/05/2023] A: Tangu 1992 Tumepiga hatua zipi? Je, ni muhimu tuendelee na mfumo huu wa vyama vingi? Je, hatuwezi tukaenda na mfumo wa China kisha tukauboresha? Kwamba tunakuwa na chama kimoja lakini ndani ya chama hicho kukawa na namna ya watu kushiriki na kutoa maoni yao?

[14:17, 17/05/2023] P: Si umesema vyama tuviache? Sasa tena mbona unauliza kuhusu vyama?🤣🤣🤣🤣🤷🏾‍♂️🤷🏾‍♂️

[14:23, 17/05/2023] A: Ndio sitaki niongelee vyama lakini mimi nataka kujikita katika kuhakikisha bunge na wabunge wanawajibika kwa kazi zao?

Mfumo wa chama komoja au vyama vingi tunaweka kwenye National vision yaani kiwepo chama kisiwepo chama lazima vision itekelezwe.

Kwahiyo kwangu tukiwa na Chama kimoja hakuna shida as long as National Vision ipo vizuri na Check and Balance imekaa vizuri.

National Vision inatengeneza national Ideology. Yaani Taifa tunakuwa na imani yetu na kila mmoja anajua wapi tunaenda.

So kuhusu vyama hata kama tukiamua tuwe na chama kimoja na ndani ya chama hicho wanasiasa wanapambana na kuonesha namna gani ya kuweza kufikia National Vision.

[14:29, 17/05/2023] A: Mimi huwa nawaangalia wachina kwenye kizazi chetu hiki wameweza kuonesha kuwa maendeleo hayatokani na vyama vingi bali ni National Foundations and National Pillars then vyama vingi vya siasa ni kama mapambo ndani ya nyumba yanaoonwa na na watu wa nje kupitia dirisha dogo la FDI, Loans and donations

[14:38, 17/05/2023] K: Maono …..maono maono!

Katika Kitabu cha Kale nimemsoma Mfalme Suleiman Alisema “pasipo MaONO watu(a people) huangamia… 

Wakati tunaelekea kutengeneza namna ya kuiweka Katiba yetu vizuri ….tuainishe MAONO ya TAIFA letu…kwa kipaumbele!

[14:39, 17/05/2023] P: Chinese? Tuna aspire kuiga China kwa mara nyingine baada ya kuwaiga mara baada ya uhuru na matokeo ndio haya?

OK, kama huko ndio unataka twende, basi I reserve my comments in this discussion mpaka tutakapopata tunachotaka kuwa.🙏🏽

[14:45, 17/05/2023] T: Kuhusu mfumo wa Katiba wa China, ina Katiba ambayo ilitungwa mwaka 1982 na kufanyiwa marekebisho kadhaa tangu wakati huo. Ina mihimili mitatu ya Serikali: Rais, Waziri Mkuu, na Bunge la Watu. Rais wa China ni Mkuu wa Nchi na Mkuu wa Majeshi ya Walinzi wa Mapinduzi ya Watu, anachaguliwa na Baraza la Kitaifa la Watu wa Congress ya Watu. Waziri Mkuu wa China ni Mkuu wa Serikali na mtendaji mkuu wa Baraza la Serikali la Watu. Bunge la Watu wa China, ambalo linajulikana kama Congress ya Watu, linajumuisha wajumbe kutoka kwa majimbo yote ya China, ambao huchaguliwa na raia wa China…Sijajua lengo la swali hili lakini sawa tunapaswa kujifunza kwa wengine naomba mtupitishe maeneo ambayo ni mapungufu yetu na tunatokaje huko tuendako…

[14:46, 17/05/2023] T: Kwa upande wa Mfumo wa Bunge la China, kuna Bunge moja tu ambalo tunaita Congress ya Watu. Bunge hili lina sehemu mbili: Baraza la Kitaifa la Watu na Baraza la Ushauri la Watu. Baraza la Kitaifa la Watu ndilo chombo kuu cha sheria, kinachowakilisha watu wa China na kuidhinisha sera za kitaifa. Wajumbe wake huchaguliwa na raia wa China, na wanatumikia kwa kipindi cha miaka mitano. Baraza la Ushauri la Watu, kwa upande mwingine, ni chombo cha kushauri Bunge na serikali kuhusu masuala mbalimbali. Wajumbe wa Baraza la Ushauri la Watu huwakilisha watu kutoka kwa makundi mbalimbali kama vile wafanyakazi, wakulima, wafanyabiashara, wanasheria, na wanasayansi.

[14:51, 17/05/2023] T: Tanzania ina mfumo tofauti wa utawala ukilinganisha na China. Tanzania inaendesha shughuli zake chini ya demokrasia ya vyama vingi, ikimaanisha kuwa kuna vyama kadhaa vya siasa vinavyoshindana katika chaguzi na serikali inaundwa na chama au muungano wa vyama vinavyoshinda viti vingi vya ubunge. Bunge la Tanzania limegawanyika katika mabunge mawili: Bunge na Baraza la Wawakilishi. Bunge ndicho chombo kikuu cha kutunga sheria, ambapo Wabunge (wabunge) huchaguliwa moja kwa moja na wananchi. Baraza la Wawakilishi, kwa upande mwingine, linawakilisha maslahi ya makundi maalum kama vile wanawake, vijana, na watu wenye ulemavu. Rais wa Tanzania ni Mkuu wa Nchi na Mkuu wa Serikali, na anachaguliwa na wananchi kwa kipindi cha miaka mitano. Ni muhimu kutambua kwamba nchi hizi mbili zina mifumo tofauti ya kisiasa na zinafanya kazi chini ya mipangilio tofauti ya kikatiba. TUNATAKA NINI KUIONGELEA CHINA?

[14:52, 17/05/2023] A: China nimetolea mfano tu. Kuonesha kuwa vyma vingi vya siasa siyo msingi wa nchi. Lakini lazima tuweke msingi na nguzo za nchi yetu kisha vyama vya siasa vitakuwepo kulingana na misingi na nguzo zetu.

Vyama vya siasa ni kuruhusu mawazo tofauti tofauti kupitia siasa. Nimejaribu kuelezea kuwa vyama vya siasa vilizna karne ya 17 huko uingereza lakini kabla ya hapo dini ndizo zilikuwa zikishughulika na maoni na wafuasi. Na mpaka leo ukiangalia dini bado zinanguvu sana.

Nikasema kwanini sasa tusiende kwenye drwing board ili tujue tangu 1992 pale vyama vingi vya siasa kurudishwa miaka 31 imepita tunaweza kujitafakari je, kuwa na vyama vingi ni nini tumefaidika? 

Nikasema wachina wamewezaje maana wapo na chama kimoja na uchumi wao kwa sasa ni mkubwa mno. Ukiongelea Technology, Infrastructure nk, wachina wamepiga hatua sana.

Nikapendekeza kuwa lazima kwenye katiba yetu ya sasa ielekeze National Vision than kuelezea kuwa nchi yetu ni ya vyama vingi.

Na hiyo National Vision itazaa National Ideology so viwepo vyama vingi au visiwepo As long as direction inaeleweka.

Kwenye katiba ya sasa imesema nchi yetu ni ya Kijamaa so huo ujamaa uliosemwa kwenye katiba watu wanaujua?

Natumaini nimeeleza vizuri…..

……………….

[15:10, 17/05/2023] P: Nadhani tunatumia uwepo wa vyama vingi as  distraction to the real problem!

Tukitaka ku assess impact ya ama kuwepo na vyama vingi au kibaki kimoja, tusianzie mwaka 1992. Tuanzie 1961 mpaka 1992 kabla ya vyama vingi, tulifanya nin? Tulikuwa chini ya chama kimoja. Serikali toka chama kimoja. Na tulikuwa chini ya ujamaa proper. Je, kuna cha tofauti tulicho achieve wakati ule ambacho tunatamani to turn the clock back?

Kwa maoni yangu, vyama vingi Tanzania hata si vya ujadili kwa sababu kwa Katiba hii na muundo wa utawala uliopo, hawana impact popote zaidi ya kwenye uchaguzi. Kuna vyama hawajawahi kuunda serikali, na hawajawahi kupiitisha sheria au sera yoyote yenye ku affaect Taifa. Vitu vyote tangu uhuru, vimefanywa na chama kimoja au viongozi wanaotoka chama kile kile. So kama tunataka kutafuta tatizo tuliangalie kwa watu au mfumo uliodumu muda wote huu, ambao matokeo yake tunayajua.

Lakini huwezi kuniambia unataka checks and balances lakini kwa kutaka kuiga Commuinist China. Hapo tutalazimika ku drop vitu vingi sana kwenye hii Katiba na sheria zetu. 

Lazima tufungulie kiwango fulani cha ukatili, secrecy, brutality, na complete disregard of human rights.

Kama tunataka kurudi huko mimi simooo…🙆🏾‍♂️

Kisha ndio

MJADALA UNAENDELEA……

Alliance for Change and Transparency (ACT) (Umoja kwa Mabadiliko na Uwazi) ni chama cha kisiasa nchini Tanzania. Kimepata usajili wake kamili mnamo Mei 2014 Chama kilianzishwa mwaka wa 2014. 

Kimenuia kurudisha sera za Ujamaa. Mbunge wa zamani wa upinzani Zitto Kabwe amejiunga na chama hicho mnamo Machi 2015 kufuatia kufukuzwa kwake katika chama cha Chadema.

Mwaka 2015 chama kilipanga kuchukua angalau majimbo 10 na kukusanya asilimia 15 ya jumla ya kura zitakazopigwa katika uchaguzi mkuu.