Machakos, Kenya – Mashauriano ya kitaifa kwa ajili ya kupitisha Katiba ya Shirikisho la Kisiasa la Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC). Mashauriano haya yaliyoanza tarehe 9 Mei 2023 huko Mombasa na kumalizika 20 Mei 2023 yalihusisha wadau mbalimbali ikiwa ni pamoja na vyama vya kiraia, viongozi wa eneo, na jamii ya biashara.

Lengo la mashauriano haya ni kuongeza uelewa kuhusu mchakato wa kutengeneza Katiba kwa ajili ya EAC kuwa Shirikisho la Kisiasa, kupata maoni ya wadau, na kuandaa umma kwa ajili ya kutoa maoni yao katika rasimu ya Katiba itakapokuwa imeandikwa. Kenya ni Nchi Mshirika wa tatu kufanya mashauriano haya, baada ya Burundi na Uganda.

Katibu Mkuu wa EAC, Dkt. Peter Mathuki, amesema maoni yatakayokusanywa yatasaidia katika kutunga na kutangaza Katiba ya Shirikisho la EAC.

Baadhi ya mapendekezo ya wadau ni pamoja na kuondoa mipaka ili kuruhusu uhuru kamili wa kusafiri na biashara, kuwa na kitambulisho cha EAC cha pamoja, na kuanzisha miundo ya kushughulikia usalama wa mipakani. Mapendekezo mengine ni sera ya kigeni ya pamoja, sarafu ya pamoja, na ngazi wazi za maamuzi kwa serikali za Shirikisho na za Kitaifa. Mchakato huu unalenga kuleta maana zaidi katika utangamano wa EAC.

Je nchi nyingine kama Tanzania zifanye nini?

Nchi nyingine kama Tanzania zinapaswa kufanya mambo kadhaa ili kushiriki kikamilifu na kuchangia katika mchakato wa kuunda Katiba ya Shirikisho la Kisiasa la Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC). Hapa kuna hatua muhimu ambazo zinaweza kuchukuliwa:

1. Kuelimisha Umma: Serikali inaweza kuanzisha kampeni za elimu kwa umma ili kuwaelimisha wananchi kuhusu mchakato huu muhimu na kuwahamasisha kushiriki kwa kutoa maoni yao na maoni. Elimu inapaswa kujumuisha maelezo ya malengo na faida za Shirikisho la Kisiasa la EAC.
2. Kujadiliana na Wadau: Serikali inaweza kuendesha mazungumzo na wadau muhimu, ikiwa ni pamoja na vyama vya kisiasa, asasi za kiraia, viongozi wa kidini, na wadau wengine, ili kusikiliza maoni yao na kujenga msaada kwa mchakato huu.
3. Kuwasilisha Maoni: Tanzania inaweza kuhimiza wananchi wake kuwasilisha maoni yao kuhusu aina gani ya Shirikisho la Kisiasa wangetamani kuona katika EAC. Hii inaweza kufanywa kupitia mazungumzo ya umma, mikutano ya hadhara, na njia nyingine za kushirikisha wananchi.
4. Kujadiliana na Nchi Wanachama: Tanzania inaweza kufanya majadiliano na nchi wanachama wenzake katika EAC kujadili masuala ya pamoja na kuhakikisha kuwa maslahi ya Tanzania yanazingatiwa katika mchakato wa kuunda Katiba.
5. Kuunda Kamati au Tume ya Kitaifa: Serikali inaweza kuunda kamati au tume ya kitaifa kusimamia mchakato wa kuandika maoni ya Tanzania kuhusu Katiba ya Shirikisho la Kisiasa la EAC.
6. Kujitayarisha kwa Uwezekano wa Kushiriki: Kama mchakato unavyoendelea na ikiwa Tanzania itaamua kujiunga na Shirikisho la Kisiasa la EAC, inapaswa kuanza kujadiliana ndani ya nchi kuhusu jinsi itakavyoandaa mfumo wake wa utawala kwa kuzingatia katiba mpya ya Shirikisho.

Ni muhimu kwa Tanzania na nchi nyingine wanachama kushiriki kikamilifu katika mchakato huu ili kuhakikisha kuwa Katiba ya Shirikisho la Kisiasa la EAC inawakilisha maslahi ya wananchi na inaunda mfumo wa kisiasa unaofaa kwa eneo hilo.

Balozi mstaafu Ali Siwa amekuwa katika utumishi wa umma tangu mwaka 1977 na kuweza kushika nafasi mbalimbali za uongozi.

Kati ya mwaka 2001 mpaka 2014, Balozi Mstaafu Ndugu Siwa alikuwa Afisa Mambo ya Nje, Mkuu katika ofisi ya Ubalozi wa Tanzania Abu Dhabi iliyoko nchi za Umoja wa Falme za Kiarabu (United Arab Emirates); Moscow, nchini Urusi na baadaye Berlin, nchini Ujerumani.

Mwaka 2014, Rais Mstaafu wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mheshimiwa Dkt Jakaya Mrisho Kikwete, alimteua Ndugu Ali Idi siwa kuwa Balozi wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Kigali, nchini Rwanda, nafasi aliyoihudumu mpaka mwaka 2018

September 2018, aliteuliwa na Hayati Rais John Pombe Magufuli kuwa mwenyekiti wa bodi ya wadhamini NSSF, nafasi ambayo alikuwa anaitumikia mpaka mwaka 2023.

Mwenyekiti wa CHADEMA mheshimiwa Freeman Aikael Mbowe (kushoto), akisisitiza jambo mbele ya Msajili wa Vyama vya Siasa, Jaji Francis Mutungi, wakati wa kikao cha Msajili na viongozi waandamizi wa CHADEMA leo jijini Dar es Salaam. Kikao cha Msajili na CHADEMA ni juhudi za ofisi hiyo kuimarisha hali ya kisiasa hususan demokrasia ya vyama vingi vya siasa nchini. 

Msajili wa Vyama vya Siasa, Jaji Francis Mutungi (katikati) na viongozi waandamizi wa Ofisi ya Msajili wa Vyama vya Siasa (kulia) wakimsikiliza Mwenyekiti wa CHADEMA, mheshimiwa Freeman Aikael Mbowe (kwanza kushoto) wakati wa kikao cha Msajili na chama cha CHADEMA chenye lengo la kuimarisha demokrasia ya vyama vingi vya siasa kilichofanyika leo jijini Dar es Salaam

Mwenyekiti wa Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA) mheshimiwa Freeman Aikael Mbowe (kulia) akiteta jambo na Msajili wa Vyama vya Siasa, Jaji Francis Mutungi (katikati), baada ya kumaliza kikao chenye lengo la kuimarisha demokrasia ya vyama vingi vya siasa nchini kilichofanyika kwenye ofisi ndogo za Ofisi ya Msajili wa Vyama vya Siasa mtaa wa Shaaban Robert jijini Dar es Salaam. Pembeni ni Katibu Mkuu wa CHADEMA ndugu John Myika. 

 

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Mhe. Samia Suluhu Hassan akiwa kwenye Kikao na Wanachama wa Chama cha Wanasheria Tanganyika (TLS) pamoja na Chama cha Wanasheria Zanzibar (ZLS), Ikulu Chamwino Mkoani Dodoma tarehe 14 Agosti, 2023.

Rais wa Chama cha Wanasheria Tanganyika (TLS) Harold Sungusia akizungumza mbele ya Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Mhe. Samia Suluhu Hassan alipokwenda pamoja na ujumbe wake Ikulu Chamwino Mkoani Dodoma tarehe 14 Agosti, 2023.

Rais wa Chama cha Wanasheria Zanzibar (ZLS) Masoud Rukazibwa akizungumza mbele ya Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Mhe. Samia Suluhu Hassan wakati alipokwenda pamoja na ujumbe wake Ikulu Chamwino Mkoani Dodoma tarehe 14 Agosti, 2023.

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Mhe. Samia Suluhu Hassan akizungumza wakati alipokutana na Viongozi wa Chama cha Wanasheria Tanganyika (TLS) Ikulu Chamwino Mkoani Dodoma tarehe 14 Agosti, 2023.

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Mhe. Samia Suluhu Hassan akimkabidhi Rais wa Chama cha Wanasheria Tanganyika (TLS) Harold Sungusia Hati ya Kiwanja kilichopo Arusha kwa ajili ya Ujenzi wa Ofisi zao mara baada ya mazungumzo yao Ikulu Chamwino Mkoani Dodoma Agosti 14, 2023.

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Mhe. Samia Suluhu Hassan akiwa kwenye picha ya kumbukumbu na Wanachama wa Chama cha Wanasheria Zanzibar (ZLS) Ikulu Chamwino Mkoani Dodoma tarehe 14 Agosti, 2023.

Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Mhe. Samia Suluhu Hassan akiwa kwenye picha ya kumbukumbu na Wanasheria Wanawake wa Chama cha Wanasheria Zanzibar (ZLS) pamoja na Wanasheria Wanawake wa Chama cha Wanasheria Tanganyika (TLS), Ikulu Chamwino Mkoani Dodoma Agosti 14, 2023.

No 1

Majaji wote watatu wameingia muda huu saa 3:42.

Majaji;

Mhe. Ndunguru 

Mhe. Ismail 

Mhe. Kagomba

Wakili wa serikali anatambulisha mawakili wa pande zote mbili. Na wote wako tayari kupokea hukumu.

Mahakama imetulia kwa ukimya mkuu.

Majaji wanazungumza kidogo, Mhe. Ismail na Ndunguru.

Kisha, Jaji Kagomba na Ndunguru pia wanazungumza kidogo.

Wanaendelea kuandika.

Karani wa Mahakama leo ni MAPUNDA

Majaji wanasema wako tayari kusoma hukumu na kwamba itasomwa kwa kiswahili

Jaji Ndunguru: Kabla ya kuanza usililizwaji huo, Mawakili wa pande zote mbili waliunda kwanza viini vya kuamuliwa (Issues) pamoja na kiini kimoja ambacho kiliongezwa na Mahakama.

Jaji Ndunguru: Wajibu Maombi wameeleza kwamba Bunge lilitoa taarifa kwa umma ili kupata maoni, na wamesema kwamba watu 72 walijitokeza kutoa maombi.

Shauri hilo lilisikilizwa kwa njia ya mdomo, mawakili wa pande zote mbili wakiwakilisha wadaawa.

Jaji Ndunguru anaanza kusoma hukumu.

HUKUMU YA MAHAKAMA 

Katika lalamiko hili waleta maombi wanne ni raia wa Tanzania wameleta maombi haya dhidi ya Mkataba wa Tanzania na Emirati ya Dubai.

 No 2

Kesi Bandari

Jaji Ndunguru: Wajibu maombi wamejenga hoja kwamba suala hilo ni la ndani ya Bunge.

Mahakama inatambua kuwa Ibara ya 63(3)(e) na Kanuni ya 108(2) ya Kanuni za Kudumu za Bunge.

Jaji Ndunguru: Kukosekana kwa Viambatanisho muhimu kama Mkataba wa IGA katika Tangazo hilo, na kutokea kwa watu 72 tu, ndiyo hoja ya Waleta Maombi.

Jaji Ndunguru: Viini hivyo ni pamoja na kuhoji iwapo Ibara kadhaa ya IGA zinakiuka Ubara ya 1, 8, 28(1)(3) za Katiba ya Tanzania.Pia, kiini kingine kilihoji iwapo IGA ni mkataba

Jaji Ndunguru: Kwa hoja tajwa hapo juu mahakama hii inatupilia mbali hoja za waleta maombi.

Anamaliza kusoma hukumu hiyo .

Watu wanasimama majaji wanatoka.

Jaji Ndunguru: Uandishi bora wa vifungu vya IGA unaweza kurekebisha Vifungu hivyo na kuondoa dosari hii.

Tunashangaa kwamba IGA itaongozwa na sheria za nchi, na mikataba ya miradi itaongozwa na sheria za ndani lakini migogoro yake itatatuliwa nje ya nchi.

 No 3.

KESI YA BANDARI.

Jaji Ndunguru: Baada ya kupitia hoja za pande zote, tunakubaliana na hoja za wajibu maombi kwamba Bunge halitakiwi kuingiliwa katika majukumu yake..

[10:41, 03/08/2023] A: Nimekuwa nawaza sana kuhusu katiba ya nchi ya kijamhuri. Kwamba inapoanza kuundwa huwa kuna misingi ipi inawekwa?

Napenda kuuliza 

Ni upi wajibu wa serikali ya Tanzania kwa wananchi wake kikatiba?

Maana kwenye katiba yetu ya sasa hakuna sehemu imeeleza wajibu wa serikali wa moja kwa moja kwa wananchi.

Ndio maana kuna mambo yanafanyika kwa utashi wa kiongozi tu na siyo kuongozwa na katiba. 

Kulingana na katiba ya sasa serikali haina responsibilities zozote kwa wananchi, yaani inafanya mambo yote kama msaada tu, huku serikali ikiweka masharti magumu kwa wananchi na kuwabana walipe kodi.

Yaani wananchi wanalazimishwa kulipa kodi huku serikali haina responsibility yoyote kikatiba

[12:09, 03/08/2023] T: Mimi naanza kwa kwa maana ya maneno hayo mawili WAJIBU na SERIKALI kwanza

[12:09, 03/08/2023] T: Neno “WAJIBU” linamaanisha majukumu au wajibu ambao mtu au taasisi inapaswa kutekeleza. Ni wajibu ambao mtu au kikundi hakiwezi kuepuka au kubadilisha. Wajibu hufafanua jukumu la kufanya jambo fulani au kutimiza majukumu ya kijamii, kisheria, au kimaadili.

Kwa mfano, wajibu wa raia kwa nchi yao unaweza kujumuisha kufuata sheria, kuheshimu haki za wengine, na kuchangia kwa maendeleo ya taifa. Vilevile, wazazi wana wajibu wa kulea na kutoa malezi bora kwa watoto wao. Katika sehemu za kazi, wafanyakazi wana wajibu wa kutimiza majukumu yao kazini kwa uaminifu na uadilifu.

Ni muhimu kutambua kuwa wajibu na haki ni vitu viwili vinavyohusiana. Kwa mfano, haki za raia huenda zikajumuisha haki ya kupiga kura, uhuru wa kujieleza, na haki ya kufanya maamuzi ya kibinaf…

[12:13, 03/08/2023] T: SERIKALI ni mfumo au taasisi inayoshikilia mamlaka ya utawala na udhibiti juu ya eneo fulani au taifa. Ni chombo cha utendaji kilichowekwa rasmi ambacho kinashughulikia masuala ya umma na kusimamia uendeshaji wa nchi.

Kazi kuu za serikali ni pamoja na:

1. Kutoa Huduma za Umma: Serikali inatoa huduma za msingi kwa wananchi wake, kama vile huduma za afya, elimu, maji, miundombinu, usafiri, ulinzi wa usalama, na huduma za kijamii.

2. Kusimamia Sheria na Utaratibu: Serikali ina jukumu la kuandaa sheria, kuzitekeleza na kusimamia utekelezaji wa sheria hizo. Inahakikisha kuwa watu wanatii sheria na wanapata haki sawa mbele ya sheria.

3. Kulinda na Kusimamia Rasilimali za Nchi: Serikali inasimamia na kulinda rasilimali za nchi kama vile ardhi, madini, maliasili, na mali zingine za umma kwa faida ya wananchi wote.

4. Kukusanya Mapato na Kutoa Matumizi: Serikali hukusanya mapato kutoka kwa wananchi na wafanyabiashara kupitia kodi na tozo mbalimbali. Mapato haya hutumika kwa kugharamia huduma za umma na miradi ya maendeleo.

5. Kuwakilisha Nchi Kimataifa: Serikali inawakilisha nchi yake katika jumuiya za kimataifa, mikutano, na mashirika ya kimataifa. Inashiriki katika majadiliano na kufanya maamuzi yanayohusu masuala ya kimataifa.

Serikali inaweza kuwa ya aina mbalimbali kulingana na muundo wake. Kuna serikali za kidemokrasia ambazo zinahusisha uwakilishi wa wananchi kupitia chaguzi na uhuru wa kujieleza. Pia, kuna serikali za kidikteta ambazo nguvu zote zinakaa kwa kiongozi mmoja au chama kimoja. Baadhi ya serikali zinaweza kuwa za shirikishi, kikoloni, au za kifalme, kulingana na mifumo ya kisiasa na tamaduni za nchi husika.

[12:19, 03/08/2023] T: KATIBA ya nchi ni msingi wa sheria na taratibu za nchi ambazo huongoza uendeshaji wa serikali, haki na wajibu wa raia, na muundo wa taasisi za serikali. Katiba inaweza kueleza wazi misingi na wajibu wa serikali kwa wananchi wake, lakini inaweza pia kutafsiriwa na kutekelezwa tofauti na serikali inayoongoza.

Kwa ujumla, katiba inaweza kutoa maelezo ya wajibu wa serikali kwa wananchi wake. Hii inaweza kujumuisha mambo kama haki za raia, huduma za msingi za kijamii na kiuchumi, ulinzi wa haki za kibinadamu, na kujitolea kwa maendeleo ya nchi.

Kwa kuwa una wasiwasi juu ya jinsi serikali inavyofanya kazi na kutafsiri wajibu wake kwa wananchi, ni muhimu kufahamu na kusoma kwa kina katiba ya nchi  ili kuelewa wajibu uliowekwa rasmi kwa serikali. Pia, inaweza kuwa ni wakati muafaka kwa wananchi na wadau wengine kujadili na kuhoji maudhui na utekelezaji wa katiba ili kuhakikisha uwazi na uwajibikaji katika uongozi na utawala wa nchi.

Kuhusu masuala ya kodi na majukumu ya serikali, katika nchi nyingi, wananchi hulipa kodi ili kufadhili shughuli za serikali na huduma za umma. Serikali inawajibika kwa kutumia mapato hayo kwa manufaa ya wananchi kwa kutekeleza majukumu yake, kama vile kuboresha huduma za afya, elimu, miundombinu, ulinzi wa usalama, na kadhalika. Hivyo, majukumu ya serikali kwa wananchi yanapaswa kujumuisha utoaji wa huduma bora na ulinzi wa maslahi ya umma.

Kama mwananchi, una haki ya kufuatilia jinsi serikali inavyotekeleza majukumu yake na kuhoji uzingatiaji wa sheria na taratibu. Pia, ni muhimu kushiriki kikamilifu katika michakato ya kidemokrasia, kama vile uchaguzi na mchakato wa kutunga au kurekebisha katiba, ili kusaidia kuunda serikali inayowajibika na inayotii matakwa ya wananchi.

[12:44, 03/08/2023] b: Nchini Tanzania, wajibu wa serikali kwa wananchi wake unaweza kutofautiana kulingana na katiba na sheria zinazotumika. Wajibu wa serikali mara nyingi unajumuisha majukumu yafuatayo:

1. Kulinda Haki za Raia: Serikali inapaswa kulinda haki za kibinadamu za raia wake kama vile haki ya uhuru wa kujieleza, uhuru wa kuabudu, haki ya usalama wa mtu na mali, na haki ya kupata haki sawa mbele ya sheria.

2. Kutoa Huduma za Msingi: Serikali ina wajibu wa kutoa huduma za msingi za kijamii kwa wananchi wake, kama vile huduma za afya, elimu, maji safi na salama, na malazi bora.

3. Kulinda Usalama wa Taifa: Serikali ina jukumu la kulinda usalama na mipaka ya nchi na kuhakikisha ulinzi wa raia wake kutokana na vitisho vya ndani na nje.

4. Kusimamia Sheria na Haki: Serikali …

[12:51, 03/08/2023] b: Katika Katiba ya Tanzania ya mwaka 1977, kama ilivyo katika katiba nyingine, serikali ina jukumu la kutoa huduma na kulinda maslahi ya wananchi wake. Ingawa katiba inaweza kutofautiana kwa kila nchi, kwa ujumla, inaweka msingi wa majukumu na wajibu wa serikali.

Katiba ya Tanzania ya mwaka 1977, inayoitwa “Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania,” imekuwa ikifanyiwa marekebisho kadhaa, na nafasi ya Katiba inayotumika inaweza kuwa na mabadiliko kadiri miaka inavyosonga mbele.

Katika Katiba, majukumu ya serikali yanaweza kujumuisha mambo kama vile:

1. Kutoa huduma za umma kama vile elimu, afya, maji, umeme, na miundombinu.

2. Kulinda haki na uhuru wa wananchi, ikiwa ni pamoja na haki za kiraia, kisiasa, kiuchumi, na kijamii.

3. Kulinda usalama wa nchi na mipaka yake dhidi ya vitisho vya ndani na nje.

4. Kuandaa na kusimamia sheria za nchi na kuhakikisha zinatekelezwa kwa haki na usawa.

5. Kusimamia uchumi na maendeleo ya nchi ili kuboresha maisha ya wananchi.

6. Kulinda na kuhifadhi maliasili na mazingira ya nchi kwa manufaa ya vizazi vya sasa na vijavyo.

Ingawa majukumu haya yanaweza kufahamika katika katiba, utekelezaji wake unaweza kuwa changamoto kutokana na mambo mengi, kama vile rasilimali, miundombinu, uongozi, na mambo ya kisiasa. Pia, mchakato wa kutekeleza majukumu ya serikali unaweza kubadilika kutokana na mabadiliko ya kisiasa, kiuchumi, na kijamii katika nchi husika.

Ni muhimu kwa wananchi kufahamu katiba ya nchi yao na kusimamia utekelezaji wa majukumu ya serikali kwa kufanya ushiriki wa kikamilifu katika mchakato wa kidemokrasia, kuhoji viongozi, na kudai uwajibikaji kwa ajili ya maendeleo na ustawi wa taifa.

[13:30, 03/08/2023] T: Hoja yako @A “Ndio maana kuna mambo yanafanyika kwa utashi wa kiongozi tu na siyo kuongozwa na katiba.”Kuna ukweli katika hoja yako kwamba katika baadhi ya mazingira, mambo yanaweza kufanyika kwa utashi wa kiongozi au kundi la watu wenye mamlaka, badala ya kufuata misingi ya katiba au sheria. Na hii sasa inaweza kusababisha matatizo kadhaa katika utawala na uongozi wa nchi. Mfano

1. Ukosefu wa Uwajibikaji: 

Wakati maamuzi na vitendo vya viongozi vinapokwenda kinyume na katiba au sheria, huwa vigumu kwa wananchi kuwajibisha viongozi hao kwa sababu wanaonekana kuwa juu ya sheria.

2. Ukiukwaji wa Haki za Binadamu: 

Serikali inayotenda kwa utashi wa kiongozi inaweza kudhibiti uhuru wa vyombo vya habari, kuwakandamiza wapinzani, na kukiuka haki za kiraia na kisiasa za raia.

3. Rasilimali na Mipango Isiyo na Ufanisi: 

Maamuzi ya kibinafsi ya viongozi yanaweza kusababisha matumizi mabaya ya rasilimali za nchi na kutekelezwa kwa mipango isiyotekelezeka au isiyolingana na mahitaji ya wananchi.

4. Kupotosha Maendeleo ya Nchi: Maamuzi yasiyoendana na katiba yanaweza kusababisha kutoweka kwa dira na mwelekeo wa maendeleo ya nchi, na badala yake kusababisha maslahi ya kibinafsi au ya wachache.

Kuwa na katiba madhubuti na kuhakikisha utawala wa sheria ni muhimu kwa kuweka vizuizi na kuwajibisha viongozi, kuhakikisha uwiano na usawa katika maendeleo ya nchi, na kulinda haki na uhuru wa raia. Wananchi wanapaswa kuwa na sauti na nafasi katika kushiriki katika mchakato wa kisiasa na kudai utawala bora ili kuhakikisha kuwa serikali inahudumia maslahi ya umma.

[13:39, 03/08/2023] A: Mtaalam, ikikupendeza tupia ibara na vifungu vyake ili kutoa uelewa zaidi na mpana wa hoja na mashaka ya wadau kwa ujumla wake.

[13:42, 03/08/2023] W: 🙏🏽

[13:46, 03/08/2023] T: Shukrani sana mdau..kwavile wataalamu wa sheria na wale wanohusika na wizara huusika wako hapa tuwaombe wasikae kimya pale panapoonekana pana hitajika utaalamu wao wa sheria na uhakika.Lakini tunajitahidi kupata vifungu na ibara zinazoainisha hofu ya mdau juu ya wajibu wa serikali ya Tanzania kwa wananchi wake kikatiba

[14:06, 03/08/2023] A: Asante sana!

[15:20, 03/08/2023] T: Ibara na vifungu katika Katiba ya Tanzania ya mwaka 1977 huenda vikawa vingi na virefu, hivyo nitawasilisha baadhi ya ibara zinazoangazia majukumu ya serikali na wajibu wake kwa wananchi. 

1. Ibara ya 3 – Madaraka ya Umma na Umiliki wa Taifa:

o Kifungu cha 9: Kinathibitisha kuwa madaraka yote ya nchi hutoka kwa wananchi na kwamba wananchi wana haki ya kushiriki katika kuamua masuala ya nchi.

2. Ibara ya 9 – Muundo wa Serikali:

o Kifungu cha 25: Kinaeleza kuwa serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania itakuwa na mihimili mitatu – Serikali ya Jamhuri ya Muungano, Serikali za Mitaa, na Mahakama.

3. Ibara ya 13 – Serikali za Mitaa:

o Kifungu cha 145: Kinasema kuwa serikali za mitaa zitakuwa na madaraka ya kutumika kwa ajili ya masuala ya kienyeji na utawala wa maeneo yao.

4. Ibara ya 26 – Haki na Wajibu wa Raia:

o Kifungu cha 29: Kinasema kuwa kila mtu anapaswa kutii sheria za nchi.

o Kifungu cha 30: Kinafafanua haki na uhuru wa kimsingi wa raia, pamoja na uhuru wa kujieleza, uhuru wa kutoa na kupokea habari, na uhuru wa kukusanyika na kujumuika.

o Kifungu cha 31: Kinafafanua wajibu wa kila raia kuheshimu haki na uhuru wa wengine.

5. Ibara ya 146 – Majukumu ya Serikali za Mitaa:

o Kifungu cha 152: Kinasema kuwa serikali za mitaa zina jukumu la kufanya maamuzi na kutoa huduma kwa wananchi kulingana na sheria na taratibu.

[15:34, 03/08/2023] T: baadhi ya ibara na vifungu vingine vinavyohusiana na majukumu na wajibu wa serikali katika Katiba ya Tanzania ya 1977:

6. Ibara ya 9A – Ulinzi wa Rasilimali za Nchi:

o Kifungu cha 26A: Kinasema kuwa serikali itahakikisha rasilimali za nchi, ikiwa ni pamoja na ardhi, maji, madini, misitu, na mazingira, zinatumika kwa faida ya wananchi na kuhifadhiwa kwa vizazi vijavyo.

7. Ibara ya 9B – Maendeleo Endelevu na Kusawazisha Maendeleo:

o Kifungu cha 26B: Kinasema kuwa serikali itachukua hatua za kuhakikisha kuwa rasilimali za nchi zinatumika kwa manufaa ya vizazi vya sasa na vijavyo, na kuhakikisha maendeleo ya kijamii, kiuchumi, na kisiasa yanafanyika kwa usawa na haki.

8. Ibara ya 9C – Ustawi wa Jamii na Huduma za Jamii:

o Kifungu cha 26C: Kinasema kuwa serikali itatekeleza sera na mipango ya kuendeleza ustawi wa jamii na kutoa huduma za kijamii kama vile afya, elimu, maji, makazi, na mazingira bora.

9. Ibara ya 9D – Utunzaji wa Mazingira na Hifadhi ya Maliasili:

o Kifungu cha 26D: Kinasema kuwa serikali itaweka mikakati ya kutunza mazingira, kuhifadhi maliasili, na kupambana na uharibifu wa mazingira.

[18:29, 03/08/2023] M: Katiba haijaishia hapo ukisoma

10. Ibara ya 9E – Kufanikisha Uchumi wa Taifa:

o Kifungu cha 26E: Kinasema kuwa serikali itaendeleza uchumi wa taifa kwa kukuza uzalishaji, biashara, ajira, na kuboresha maisha ya wananchi.

11. Ibara ya 9F – Kuhakikisha Uadilifu wa Rasilimali za Taifa:

o Kifungu cha 26F: Kinasema kuwa serikali itahakikisha kuwa matumizi ya rasilimali za taifa yanaendeshwa kwa uwazi na uwajibikaji, na kuondoa ubadhirifu na ufisadi.

12. Ibara ya 9G – Uwiano wa Maendeleo Kitaifa:

o Kifungu cha 26G: Kinasema kuwa serikali itahakikisha kuwa maendeleo yanafanyika katika maeneo yote ya taifa kwa usawa, na kuzingatia haki na usawa wa kijamii.

13. Ibara ya 9H – Kusimamia Uchumi wa Nchi:

o Kifungu cha 26H: Kinasema kuwa serikali itasimamia uchumi wa taifa kwa kutoa mwelekeo na kusimamia sera za uchumi.

14. Ibara ya 9I – Kuendeleza Sekta ya Kilimo:

o Kifungu cha 26I: Kinasema kuwa serikali itachukua hatua za kuendeleza sekta ya kilimo na kusaidia wakulima kuboresha uzalishaji na kipato.

15. Ibara ya 9J – Kuhakikisha Ustawi wa Jamii na Maendeleo ya Watu:

o Kifungu cha 26J: Kinasema kuwa serikali itatekeleza sera na mipango ya kuendeleza ustawi wa jamii, kupunguza umaskini, na kuboresha maisha ya wananchi.

16. Ibara ya 9K – Kuendeleza Elimu:

o Kifungu cha 26K: Kinasema kuwa serikali itaweka sera na kutekeleza mipango ya kuendeleza sekta ya elimu na kuhakikisha upatikanaji wa elimu kwa wananchi wote.

17. Ibara ya 9L – Kulinda na Kuendeleza Afya:

o Kifungu cha 26L: Kinasema kuwa serikali itatekeleza sera na mipango ya kuboresha huduma za afya na kuhakikisha upatikanaji wa huduma za afya kwa wananchi.

18. Ibara ya 9M – Kuhakikisha Ustawi wa Watoto, Wanawake, na Watu wenye Ulemavu:

o Kifungu cha 26M: Kinasema kuwa serikali itachukua hatua za kulinda na kuendeleza ustawi wa watoto, wanawake, na watu wenye ulemavu.

Hizi ni baadhi tu ya ibara na vifungu katika Katiba ya Tanzania ya 1977 vinavyojumuisha majukumu na wajibu wa serikali katika kuwahudumia wananchi wake. Katiba hii ni kielelezo muhimu cha mfumo wa kisheria na utawala wa nchi na inabeba misingi na taratibu ambazo zinasimamia shughuli za kila siku za serikali na wananchi. Kuzingatia na kutekeleza matakwa ya Katiba ni msingi muhimu wa kujenga nchi imara na yenye maendeleo kwa ustawi wa wote.

Baadhi ya wataalam kutoka Ofisi ya Msajili wa Vyama vya Siasa wakiwa katika picha ya pamoja na viongozi wa chama cha ACT – Wazalendo Zanzibar mara baada ya kumaliza zoezi la uhakiki wa chama hicho katika Ofisi Ndogo za Makao Makuu zilizopo Vuga Mjini Magharibi.

Msajili Msaidizi wa Vyama vya Siasa anayeshughulikia Uchaguzi na Ruzuku, Bi. Hollo Kazi (wapili kushoto) akisoma moja ya nyaraka za chama cha Alliance for Change and Transparency (ACT – Wazalendo) wakati wa zoezi la uhakiki wa vyama vya siasa walipotembelea katika Ofisi Ndogo za Makao Makuu Zanzibar zilizopo Vuga mkoa wa Mjii Magharibi Zanzibar  tarehe 09 Agosti, 2023. Wengine ni viongozi wa chama hicho Zanzibar na kushoto kwake ni Afisa Sheria toka Ofisi ya Msajili wa Vyama vya Siasa Bibi. Grace Mushi.

Msajili Msaidizi wa Vyama vya Siasa anayeshughulikia Uchaguzi na Ruzuku, Bi. Hollo akionyesha Ilani ya Uchaguzi ya chama cha Alliance for Change and transparency (ACT – Wazalendo)  mahususi kwa ajili ya upande wa SMZ wakati wa zoezi la uhakiki wa vyama walipotembelea katika Ofisi Ndogo za Makao Makuu Zanzibar zilizopo Vuga mkoa wa Mjii Magharibi Zanzibar tarehe 09 Agosti, 2023. Kushoto ni Afisa Sheria toka Ofisi ya Msajili wa Vyama vya Siasa Bibi. Grace Mushi.

Msajili Msaidizi wa Vyama vya Siasa anayeshughulikia Uchaguzi na Ruzuku, Bi. Hollo pamoja na Afisa Sheria toka Ofisi ya Msajili wa Vyama vya Siasa Bibi. Grace Mushi wakikagua taarifa za fedha za ACT – Wazalendo ikiwa ni sehemu ya zoezi la uhakiki wa vyama vya siasa lililoanza terehe 09 Agosti, 2023 visiwani Zanzibar. Zoezi la uhakiki linafanyika visiwani humo baada ya kuhitimishwa katika Ofisi za vyama hivyo zilizoko upande wa Tanzania Bara kwa lengo la kutathmini hali ya utekelezaji wa Sheria ya Vyama vya Siasa na sheria ya gharama za uchaguzi.

Naibu Msajili wa Vyama vya Siasa, Ahmed Ally Akiteta j Mrajisi wa Asasi za Kirai Zanzibar, Mohamed  Abdallah  pamoja na mjumbe mwalikwa kutoka asasi ya kiraia YPC, Martine Mang’ong’o mara baada ya kumaliza Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa uliofanyika katika Kituo cha Kimataifa cha Mikutano cha Julius Nyerere (JNICC) jijini Dar es Salaam  tarehe 1 Agosti 2023. (Picha na: ORPP)

Msajili wa Vyama vya Saisa, Jaji Francis Mutungi akiteta jambo na Kiongozi wa Chama cha ACT Wazalendo, Zitto Zuberi Kabwe mara baada ya kumaliza Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa uliofanyika katika Kituo cha Kimataifa cha Mikutano cha Julius Nyerere (JNICC) jijini Dar es Salaam  tarehe 1 Agosti 2023.

Mwakilishi wa Chama cha NCCR Mageuzi, Joseph Selasini akichangia mada wakati wa Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa uliofanyika katika Kituo cha Kimataifa cha Mikutano cha Julius Nyerere (JNICC) jijini Dar es Salaam  tarehe 1 Agosti 2023.

Kiongozi wa Chama cha ACT Wazalendo, Zitto Zuberi Kabwe akichangia mada wakati wa Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa uliofanyika katika Kituo cha Kimataifa cha Mikutano cha Julius Nyerere (JNICC) jijini Dar es Salaam tarehe 1 Agosti 2023. Mkutano huo maalumu umewashirikisha baadhi ya viongozi wa dini na wawakirishi kutoka katika Taasisi za kirai kwa lengo la kujadili namna bora ya utengamano baina ya siasa na dini nchini.

Mwenyekiti wa Chama cha Wananchi – CUF Taifa, Prof. Ibrahim Lipumba akichangia mada wakati wa Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa uliofanyika katika Kituo cha Kimataifa cha Mikutano cha Julius Nyerere (JNICC) jijini Dar es Salaam  tarehe 1 Agosti 2023.

Msajili wa Vyama vya Saisa, Jaji Francis Mutungi akiteta jambo na Mhadhiri wa Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kutoka Idara ya Sayansi ya Siasa na Utawala Prof. Alexander Makulilo ambaye alikuwa mtoa mada kuhusu matumizi ya viongozi wa dini katika siasa, mavazi na vitendo vya walinzi wa vyama pamoja na matumizi ya lugha katika mikutano wakati wa Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa uliofanyika leo  jijini Dar es Salaam.

Baadhi ya washiriki wa mkutano maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa nchini wakifuatilia mada kuhusu matumizi ya viongozi wa dini katika siasa, mavazi na vitendo vya walinzi wa vyama pamoja na matumiz ya lugha katika mikutano wakati wa Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa uliofanyika leo  jijini Dar es Salaam.

Mhadhiri wa Chuo Kikuu cha Dar es Salaam kutoka Idara ya Sayansi ya Siasa na Utawala Prof. Alexander Makulilo akiwasilisha mada kuhusu matumizi ya viongozi wa dini katika siasa, mavazi na vitendo vya walinzi wa vyama pamoja na matumiz ya lugha katika mikutano wakati wa Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa uliofanyika leo  jijini Dar es Salaam.

Mwenyekiti wa Baraza la Vyama vya Siasa, Ndg. Juma Khatib akizungumza jambo wakati wa ufunguzi wa Mkutano maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa ulifanyika katika Kituo cha Kimataifa cha Mikutano cha Julius Nyerere jijini Dar es Salaam leo. Mkutano huo maalumu umewashirikisha baadhi ya viongozi wa dini na wawakirishi kutoka katika Taasisi za kirai kwa lengo la kujadili namna bora ya utengamano baina ya siasa na dini nchini.

Msajili wa Vyama vya Siasa, Jaji Francis Mutungi akizungumza wakati ufunguzi wa Mkutano maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa ulifanyika katika Kituo cha Kimataifa cha Mikutano cha Julius Nyerere jijini Dar es Salaam. Mkutano huo maalumu umewashirikisha baadhi ya viongozi wa dini na wawakirishi kutoka katika Taasisi za kirai kwa lengo la kujadili namna bora ya utengamano baina ya siasa na dini nchini.

Na Mwandishi wetu

Jijini Dar es Salaam, Baraza la Vyama vya Siasa nchini Tanzania liliitisha mkutano wa dharura kwa lengo la kujadili hali ya kisiasa nchini. Mkutano huo ulifanyika na kuhudhuriwa na viongozi wa vyama vya siasa, viongozi wa dini, na wadau wengine.

Akifungua mkutano huo, Mwenyekiti wa sasa wa Baraza la Vyama vya Siasa Tanzania, Juma Ali Khatib, ambaye pia ni Mwenyekiti wa chama cha ADA-TADEA, alieleza kuwa mkutano huo ulikuwa muhimu kutokana na hali ya siasa ilivyokuwa nchini. Aliongeza kuwa walitaka kujadili mambo muhimu ya kitaifa na kutafuta njia nzuri ya kuunganisha nguvu na kusonga mbele kama taifa.

Katika mkutano huo, mada kadhaa zilijadiliwa, zikiwemo masuala yanayohusiana na vyama vya siasa kutumia viongozi wa dini katika shughuli za kisiasa, mavazi yanayovaliwa na vitendo vya walinzi wa viongozi wa vyama, na namna ya kusimamia mali za vyama hivyo. Mada nyingine zilikuwa ni kuhusu lugha inayotumiwa katika mikutano ya hadhara ya vyama vya siasa na shughuli nyingine za kisiasa.

Msajili wa Vyama vya Siasa, Jaji Francis Mutungi, alihimiza washiriki wa mkutano huo kutofautisha kati ya kuhoji na kutoa tuhuma. Aliwataka kujadili kwa uwazi na kistaarabu ili kuleta ushindani mzuri katika siasa na kuhakikisha amani inadumishwa nchini. Alibainisha kuwa Rais Samia Suluhu Hassan anatambua umuhimu wa kuimarisha demokrasia ya vyama vingi na kuleta maendeleo nchini.

Hali ya kisiasa nchini Tanzania imekuwa tete kutokana na mjadala wa uwekezaji katika sekta ya bandari ya nchini. Uwekezaji huo unatazamiwa kufanywa na kampuni ya DPW inayomilikiwa na serikali ya Dubai. Wapinzani wa uwekezaji huo, hususan viongozi waandamizi wa Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA), wamekuwa wakitoa kauli za ukosoaji, hata kufikia kutoa matusi kwa viongozi wa serikali, ikiwemo Rais Samia.

Mkutano huu ulinuia kutafuta njia za kuleta umoja na kuhimiza mazungumzo ya kistaarabu ili kupunguza mvutano wa kisiasa na migogoro. Lengo lilikuwa ni kuhakikisha amani na maendeleo yanaimarika nchini kwa kuheshimu tofauti za kisiasa na kuendeleza demokrasia ya vyama vingi.

Msajili wa Vyama vya Siasa, Jaji Francis Mutungi (katikati) akiwa katika picha ya pamoja na wajumbe wa Kamati ya Uongozi ya Baraza la Vyama vya Siasa mara baada ya kumaliza kikao cha kamati hiyo  jijini Dar es Salaam.Waliokaa kutoka kushoto ni Makamu Mwenyekiti Makamu Mwenyekiti wa Baraza la Vyama vya Siasa Ndg. Annamringi Macha, Mwenyekiti wa baraza hilo Bw. Juma Khatib na kulia ni Mjumbe wa Kamati hiyo Mzee John Momose Cheyo. Kikao hicho ni maandalizi ya Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa utakaofanyika  tarehe 01 Agosti 2023 katika ukumbi wa JNICC jijini Dar es Salaam. (Picha na ORPP)

Mjumbe wa Kamati ya Uongozi wa Baraza la Vya Siasa ambaye pia ni Mwenyekiti wa Chama cha United Democratic Party (UDP), John Momose Cheyo akichangia mada wakati wa kikao cha kamati hiyo leo jijini Dar es Salaam. Kikao hicho ni maandalizi ya Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa utakaofanyika  tarehe 01 Agosti 2023 katika ukumbi wa JNICC jijini Dar es Salaam.

Wajumbe wa Kamati ya Uongozi wa Baraza la Vya Siasa, Bibi. Dorothy Semu (kulia) na Rashidi Rai wakipitia taarifa wakati wa kikao cha kamati hiyo leo jijini Dar es Salaam. Kikao hicho ni maandalizi ya Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa utakaofanyika  tarehe 01 Agosti 2023 katika ukumbi wa JNICC jijini Dar es Salaam.

Mjumbe wa Kamati ya Uongozi wa Baraza la Vya Siasa ambaye pia ni Makamu Mwenyekiti wa Chama cha ACT – Wazalendo, Bibi. Dorothy Semu akichangia mada wakati wa kikao cha kamati hiyo leo jijini Dar es Salaam. Kikao hicho ni maandalizi ya Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa utakaofanyika kesho tarehe 01 Agosti 2023 katika ukumbi wa JNICC jijini Dar es Salaam.

Msajili wa Vyama vya Siasa, Jaji Francis Mutungi akifafanua jambo mbele ya wajumbe wa Kamati ya Uongozi ya Baraza la Vyama vya Siasa wakati wa kikao cha kamati hiyo  tarehe 31 Julai 2023 jijini Dar es Salaam. Kikao hicho ni maandalizi ya Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa utakaofanyika  tarehe 01 Agosti 2023 katika ukumbi wa JNICC jijini Dar es Salaam.

Msajili wa Vyama vya Siasa, Jaji Francis Mutungi akiteta jambo na baadhi ya wajumbe wa Kamati ya Uongozi ya Baraza la Vyama vya Siasa wakati wa ufunzi wa kikao hicho  tarehe 31 Julai 2023 jijini Dar es Salaam. Kutoka kushoto ni Mwenyekiti wa Kamati ya Maadili na Uhusiano wa Umma, Bw. Doyo Hassan Doyo, Makamu Mwenyekiti wa Baraza la Vyama vya Siasa Ndg. Annamringi Macha na Mwenyekiti wa baraza hilo Bw. Juma Khatib. Kikao hicho ni maandalizi ya Mkutano Maalum wa Baraza la Vyama vya Siasa utakaofanyika  tarehe 01 Agosti 2023 katika ukumbi wa JNICC jijini Dar es Salaam.